Lux & obesitas

Afvallen is traditioneel het populairste goede voornemen. Joep Habets, auteur van een blog over lijnen, schreef een afvalalfabet.

Alles moet op

Aan het volgen van welk vermageringsdieet dan ook gaan de alles-moet-op-dagen vooraf. Een afslankpoging is gedoemd te mislukken met verleidingen in ijs- en voor-raadkast. Het is zaak elke potentiële verleiding te elimineren. En weggooien is zonde. Na de alles-moet-op-dagen volgen de dieetgewenningsdagen. Daarna kan het echte afslankwerk beginnen.

BMI

De Body Mass Index (BMI) is een maat voor overgewicht. Het is geen maat voor slank zijn, iemand met een ‘gezonde’ BMI kan best nog mollig zijn.

Je bepaalt je BMI door je gewicht te delen door je lengte en de uitkomst nogmaals te delen door je lengte. In formule: (gewicht/lengte)/lengte. Een BMI boven de 25 betekent overgewicht, boven de 30 obesitas. Van de BMI gaat nauwelijks een afschrikwekkende werking uit. Het blijft een abstract getal. Hoe anders ligt dat met de buikomvang. Zie: Centimeter.

Centimeter

De opeenhoping van vet in de buikstreek is een solide indicator van ongezond overgewicht. Voor mannen moet bij een middelomvang van meer dan 102 cm de alarmbel gaan rinkelen, voor vrouwen bij meer dan 88 cm. De buikomvang is eenvoudig met een centimeter te meten, begrijpelijk, tastbaar, confronterend en daardoor superieur aan de BMI.

Dokter

We zien graag dat er een autoriteit aan een dieet is verbonden, bij voorkeur een dokter. Zo kennen we het dieet dat is toegeschreven aan de Mayo Clinic in de VS, een medisch imperium opgericht door een arts met de omineuze achternaam Mayo. Ook populair zijn het dr. Atkinsdieet en het dieet van dr. Frank. Van het gerechtsdeurwaarderdieet of het dieet van slager Henk gaat nu eenmaal minder gezag uit.

Eierkoeken

Een goed wonderdieet heeft een gimmick. Dat je geen vruchtensap mag, maar wel kroketten van paardenvlees. Of geen brood maar wel elke dag spinazie met hard gekookte eieren en ten minste drie liter water. Of een ontbijt van onbeperkt gerookte makreel met onbeperkt mayonaise. Van Sonja Bakker mag je eierkoeken. Van Michel Montignac, ooit een gezaghebbende dieetgoeroe maar nu bijna vergeten, mag je geen aardappelen maar wel frites. Eén keer per jaar.

Fabels

Elke slankelijner kan erover meepraten, de afvalfabels. Zo steken regelmatig verhalen de kop op over voedsel dat minder energie bevat dan het kost om het te verteren. Citrusvruchten, komkommers en radijzen krijgen deze wonderbaarlijke eigenschap toegedicht.

Goede voornemens

Met de verstokte roker heeft de lijder aan vetzucht een ding gemeen, hij heeft altijd een goed voornemen paraat. Morgen, of volgende week en anders toch wel volgend jaar dan...

En lijnen kan nu ook online.

Huidplooien

Nooit eerder over nagedacht, maar door de extreme afvalprogramma’s op televisie waarin extreem dikke mensen extreem veel afvallen, zijn huidplooien een schrikbeeld geworden. Als een schortje hangen ze naar beneden. Het broeierig microklimaat tussen de plooien is een paradijs voor eczeem en andere ongemakken. Stel dat je erin slaagt om je teveel aan vet kwijt te raken, wat moet je dan met je teveel aan vel? Operatief verwijderen is de oplossing, maar dat mag alleen als je ten minste een jaar lang op gewicht bent gebleven.

Illusie

Maak nooit de fout om te anticiperen op gewichtsverlies. In te krappe kleren lijk je een stevig gevuld worstje. Wie de illusie van succesvol afvallen wil opwekken, koopt een maatje groter.

Jojo-effect

Het is frustrerend. Na elke geslaagde afvalpoging is de kans groot dat het gewicht weer op het oude punt terechtkomt, het jojo-effect. De vergelijking gaat mank. Een jojo blijft uiteindelijk op het laagste punt hangen, terwijl het gewicht veelal op het hoogste punt eindigt. Wetenschappelijk is bewezen dat het lichaam zich verzet tegen gewichtsverlies. Het jojo-effect is een aansporing om een garderobe in verschillende maten aan te houden.

Koolhydraten

Koolhydraten zijn in sommige wonderdiëten de zondebok, maar eiwit en vet mag je dan weer wel onbeperkt eten. In andere diëten moet je die nu juist laten staan en zijn koolhydraten in ruime mate toegestaan. In de praktijk werkt vrijwel elk dieet. Al is het maar een paar maanden, omdat je bewust met eten bezig bent en hoe dan ook minder calorieën binnen krijgt. Na een tijdje gaat het dieet tegenstaan en kun je vreselijk verlangen naar wat je niet mag.

Light

Alibi om ergens extra veel van te eten. Ten onrechte, de meeste lightproducten bevatten nauwelijks minder calorieën dan de reguliere. Frisdranken met suikervervangers zijn een uitzondering. Van sommige kun je diarree krijgen. Dat je er kanker van krijgt is uiterst onwaarschijnlijk, al beweren fanatieke bestrijders van suikervervangers graag iets anders.

Maagverkleining

Maagverkleining is een van de weinige effectieve methoden om blijvend gewicht te verliezen. Hanneke Groenteman is er 45 kilo mee kwijt geraakt en ook Maradonna heeft het geholpen. Toch is het een omstreden ingreep, want je snijdt in een gezond orgaan. En voor de eeuwige slankelijner heeft het iets van vals spelen.

Nachteten

Prijs de dieetdag niet voor het ochtend is. Het zal niet de eerste keer zijn dat een nachtelijke vreetbui een succesvolle dieetdag alsnog versjteert. Verbazingwekkend ook welke vindingrijkheid je halfslapend aan de dag weet te leggen om van de meest basale voedselvoorraad nog iets eetbaars te maken, een macaroni-omelet met tomatenketchup bijvoorbeeld.

Olestra

Het klinkt te mooi om waar te zijn. Olestra is een vetachtige stof die bij de bereiding van voedsel kan worden gebruikt maar niet in de darm wordt opgenomen en dus onverrichter zake het lichaam weer verlaat. In de VS bakken ze er chips in.

Het was te mooi om waar te zijn. De olestrahype is weer over. In vet oplosbare vitamines worden met olestra ook uitgescheiden en er zijn bijwerkingen als heftige diarree.

Pilletje

Zou hij ooit nog worden uitgevonden, een echte vermageringspil? We moeten het nu nog doen met ‘dieetondersteunende’ pilletjes die het hongergevoel onderdrukken.

Quarantaine

Is het gebrek aan wilskracht? Zijn het de genen? Is het de door de evolutie bepaalde neiging om een voorraadje lichaamsvet op te bouwen voor magere tijden? Of is het de omgeving die ons dik maakt? Van alles een beetje, maar tegenwoordig wordt de omgeving van overvloed en verleiding als hoofdschuldige aangemerkt. De gelegenheid maakt de dikkerd. Er is maar één oplossing voor wie serieus wil afvallen: in quarantaine.

Rosenmöller

Dieven vang je met dieven. Waarom ze uitgerekend een van de dunste mannen van Nederland tot rijksobesitasbestrijder hebben uitverkoren is een raadsel. Je ziet het onmiddellijk. Paul Rosenmöller, voorzitter van het Convenant Gezond Gewicht, heeft de worsteling met de kilo’s nooit zelf aan den lijve ondervonden. Het is meer iets voor Erica Terpstra, of Jan Kees de Jager, nadat hij de rijksbegroting heeft afgeslankt.

Sherrydieet

Een van de wonderdiëten die in de jaren zestig opgang maakten was het sherrydieet. Koningin Juliana, zo werd gezegd, hield zich aan het sherrydieet. Het leek mij meer een gewoonte. In dezelfde gedachtegang volgt haar dochter het witte-wijndieet en haar kleinzoon het pilsdieet. De worsteling met de kilo’s door ’s lands hoogstgeplaatsten – dat heb je al snel met dagelijks royale porties – brengt ze wel dichter bij het volk.

Traplopen

Sporten is niet per se noodzakelijk voor de afvaller, daar krijg je als ongeoefende alleen maar blessures van, maar meer bewegen is noodzaak. Op de korte termijn levert het niet zo heel veel op. Vijfendertig minuten flink doorfietsen compenseert een blikje tonijn op water. Maar de aanhouder verliest. Wie een uur extra wandelt per dag, is na vijf jaar negen kilo kwijt. En elke dag vijf trappen op en af levert anderhalve kilo gewichtsverlies op.

Utopie

„Was het maar zo dat hoe meer je at, hoe meer je afvalt”, of woorden van gelijke strekking legt Judith Herzberg een van haar personages in de mond.

Vetzuchtepidemie

Vroeger had je erg dikke mensen, nu heten ze obesitaslijders. Ze hebben gewoon vetzucht, maar het klinkt minder hard. In Nederland heeft één op de negen mensen ernstig overgewicht, in de VS is dat al één op de drie. Eerst wilden mensen afvallen om er beter uit te zien, tegenwoordig gaat het om de bestrijding van een epidemie.

Winkelruiten

Tegen de aanblik van jezelf in een spiegel kun je je mentaal wapenen. Echt confronterend is de onverwachte aanblik van je omvang in een winkelruit of nog erger de spiegelende ruit in een restaurant bij avond, net als het dessert op tafel komt. Ga uit zelfbescherming altijd met je rug naar het raam zitten of sluit de gordijnen.

XXL

Het begint met XL, maar sluipenderwijs komt er elke twee jaar een X bij. Voor je het weet ben je uit het assortiment van de reguliere kledingzaak gegroeid. Sympathie-ke verkopers zijn het in de zaken voor de grote en brede man. Elders pas je nergens meer in, maar zij vragen zich hardop af of ze zo’n klein maatje wel in huis hebben.

Yoghurttaart

Yoghurttaart klinkt gezond en mager, maar het is een dieetwolf in schaapskleren. Het is een calorierijke traktatie (440 kcal), net als appelflappen (400 kcal), alleen taartjes met botercrème zijn erger. Als je dan toch moet zondigen kun je beter een slagroomsoes (220 kcal) nemen, die is weer minder erg dan hij klinkt.

Zinloos gekweld

Je komt gemakkelijker van een heroïneverslaving af dan van overgewicht. Vijf of tien kilo afvallen is niet zo’n kunst, blijvend gewicht kwijtraken is extreem lastig. Negen op de tien afvallers slagen er niet in de eetgewoontes blijvend te veranderen en zijn na enige tijd weer terug op het oude gewicht. Of nog een paar kilo’s meer.

Joep Habets doet verslag van zijn poging wat kilo’s kwijt te raken op ermagwelweerwataf.blogspot.com. Zijn voornemen voor 2012: „Tien kilo eraf. Mijn dieet? Gewoon minder calorieën.”