Ik zie de laatste fase als een geschenk

In de rubriek ‘Het laatste woord’ praten mensen over hun laatste levensfase.

Daaronder staat wekelijks een necrologie van een niet per se bekende persoon.

„Jarenlang op straat werken heeft mij gevormd. Je kunt denken: ik sta hier in de regen iets te verkopen en iedereen die ik aanspreek, roept chagrijnig ‘nee’ en rent door. Je kunt ook denken: goed, het regent en de mensen zijn chagrijnig, dus moet ik de lol maar uit mezelf zien te halen, anders heb ik helemaal een rotdag.

„Je moet je alleen druk maken om dingen die binnen je ‘cirkel van invloed’ vallen. Inderdaad, die komt uit het boek De zeven eigenschappen van effectief leiderschap van Stephen Covey, dat ik ken uit trainingen voor m’n werk. Het is een van de lessen die mijn kijk op het leven echt hebben veranderd. Haal uit het leven wat erin zit. Ga uit van gegeven omstandigheden, niet van vage dromen die buiten je bereik liggen.

„Deze manier van denken heeft mij een handvat gegeven om met kanker om te gaan. Behalve de ‘cirkel van invloed’ helpt me daarbij een ander inzicht, waarover ik de laatste tijd veel nadenk. Dat is: ik kan behoorlijk goed omgaan met dingen die ik voor de eerste keer meemaak, omdat die nog helemaal leeg zijn en ik die zelf kan invullen. Iets een tweede keer meemaken vind ik vaak zwaarder dan de eerste keer. Dat was zo toen de kanker uit m’n pols weer opdook in m’n rechterlong. Zo heb ik wel meer voorbeelden.

„Bij eerste keren heb je het gevoel van verbazing, van nieuwsgierigheid, van bijna kinderlijke onbevangenheid. Bij tweede keren ben je al snel geneigd terug te denken aan de mindere momenten die er eerder zijn geweest.

„Die ervaring had ik ook toen ik een paar weken geleden samen met mijn vader en een vriendin een crematorium ging bekijken. Ik dacht niet: hier ga ik straks de oven in. Ik vond het fascinerend om te zien hoe zoiets werkt. Eindeloos veel vragen had ik. Alles kregen we te zien. Ik mag graag een morbide grap maken; dan ben je daar natuurlijk aan het juiste adres.

„Op de terugweg zei mijn vriendin: ik vond het daar helemaal niet zo treurig als ik vooraf dacht. We konden er onze verbazing kwijt. We hadden nog geen ingekleurd beeld van een doodskist en rouwende mensen.

„Voor mij kwam het bericht dat ik uitbehandeld ben als een bevrijding. Het heeft me nieuwe energie gegeven. Drieënhalf jaar heb ik geprobeerd zo goed mogelijk met kanker te leven, met alle onzekerheid, hoop en vrees die erbij horen. Nu weet ik: ik heb rust, ik hoef niks meer. Natuurlijk ken ik ook momenten van verdriet, vooral omdat ik mijn familie en vrienden moet loslaten. Maar angst, opstandigheid? Totaal niet.

„Ik zie deze laatste fase als een geschenk. Alle papieren voor euthanasie heb ik ingevuld, dus voor pijn of moeilijke laatste momenten hoef ik niet bang te zijn. Ik kan me nu concentreren op het regelen en maken van allerlei geschenken die het afscheid makkelijker maken voor mezelf en de mensen om me heen.

„Ik heb mijn sperma laten invriezen. Mocht iemand die mij dierbaar was ooit ongewild zonder kinderen blijven, dan kan ik helpen, ook na mijn dood. Ik was zelf heel graag vader geworden, maar dat zit er niet meer in. Ik vind het een mooi idee dat ik misschien ooit toch nog iets van mezelf kan doorgeven, waarmee ik tegelijk anderen blij maak. Zelf zal ik er niks van merken, maar de gedachte vind ik prachtig.

„Met een vriendin ben ik bezig een ontwerp voor een ring te maken. Herinneringen kun je in de vorm van een symbool gieten, om ze letterlijk en figuurlijk beter te kunnen vasthouden. Voor mijn neefje, die nu een jaar is, maak ik een boekje met verhaaltjes en foto’s. Mijn vader zei laatst: ik wil zelf je kist maken. Daar ben ik blij mee. Zo kan hij, terwijl ik nog leef, vormgeven aan mijn dood. Anderen kunnen erop tekenen en schilderen. Daardoor wordt mijn afscheid minder abrupt en beladen.

„Het is natuurlijk niet normaal dat ik 24 jaar ben en mezelf al voorbereid op de dood. De omstandigheden dwingen me nu al op m’n leven terug te kijken. Dan zie ik dat ik een prachtig leven heb gehad, dat ik nergens spijt van heb, dat ik met niemand nog iets heb goed te maken of uit te praten. Het feit dat ik doodga, valt niet te veranderen. Dat ik onder ideale omstandigheden mag doodgaan, dat beschouw ik echt als een geschenk.”

Tekst & foto’s Gijsbert van Es

Wie wil meewerken aan deze rubriek kan een e-mail sturen naar laatstewoord@nrc.nl.Twitter: #hetlaatstewoord