IJszee lokaal zoeter

Een hardnekkige verandering in de luchtdrukverdeling boven het noordelijk halfrond beïnvloedt de zeestromen in de Noordelijke IJszee. Zij veranderen in sterkte en verplaatsen zich. De laatste decennia heeft dat geleid tot een ophoping van zoet water voor de Canadese kust bij Alaska en juist een toenemende verzilting van het zeewater voor de Siberische kust. Maar alles bijeengenomen is de Noordelijke IJszee niet wezenlijk zoeter of zouter geworden.

James Morison en collega’s, verbonden aan de University of Washington, melden dat deze week in Nature. Zij bemonsterden het zeewater van de Noordelijke IJszee in de periode 2005 tot 2008 en vulden hun observaties aan met de waarnemingen van een satelliet die secuur de hoogte van het zeeoppervlak mat (ICESat) en een die het lokale zwaartekrachtsveld in kaart bracht (GRACE). Uit de combinatie van waarnemingen vielen de veranderingen in de zeestromingen af te leiden. Dat is een gecompliceerd proces omdat zeestromen niet alleen door wind op gang worden gebracht maar ook reageren op dichtheidsverschillen in het water en de krachten die de aardrotatie opwekken (Corioliskrachten).

Het zoete water bij Alaska komt voornamelijk van de grote Siberische rivieren Ob, Jenissei en Lena en niet of nauwelijks van het extra smelten van zeeijs. (Het zeeijs smelt pas ver buiten de IJszee.) In de luchtdrukverdeling die een paar decennia geleden nog domineerde werd het zoete rivierwater tamelijk direct opgenomen in de ‘transpolaire stroming’ die water van de Beringstraat over de pool naar de Atlantische oceaan voert. Onder de nieuwe drukverdeling wordt het eerst opgenomen in een cirkelvormige stroming (de rechtsom draaiende Beaufort Gyre) voor de kust van Alaska. De onderzoekers veronderstellen dat voor de Siberische kust een tweede, linksom draaiende cirkelgang in het zeewater is ontstaan (zie afbeelding). Die zou het rivierwater afgeven aan de Beaufort Gyre.

De ligging van de massa zoet rivierwater in de poolzee is bepalend voor de toekomstige ligging en kwetsbaarheid van het zeeijs. Ook kan zij van invloed zijn op het driedimensionale stelsel van zeestromingen in de Atlantische oceaan waarvan onder meer de warme Golfstroom deel uitmaakt. Verder onderzoek is afhankelijk van de bijdrage van satellieten. Maar de GRACE is al tamelijk oud en de ICESat is uitgevallen.

Karel Knip