Waarom kloppen boektitels vaak niet?

Het valt Karel Jan Alsem uit Haren (Groningen) op dat vertaalde boeken soms een totaal andere titel krijgen. Waarom is dat?

The Lord of the Rings van J.R.R. Tolkien werd In de Ban van de Ring. Dat valt nog mee. Maar Ham on rye van Bukowski werd Kind onder kannibalen. En Hell’s Corner van Baldacci? Rechteloos. Terwijl Flauberts Madame Bovary gewoon Madame Bovary bleef. En Trainspotting werd niet Treinspotten.

Over die titels beslist de uitgever, vrijwel altijd om commerciële redenen. „Ik ga daar totáál niet over”, zegt vertaler Ineke van Bronswijk. „Ik heb nu zo’n 200 boeken vertaald en bij twee of drie mocht ik zelf de titel bepalen. Het is mijn baby, maar ik mag niet beslissen over de naam.”

Mannen die vrouwen haten uit de Milleniumreeks van Stieg Larsson is wel gewoon de letterlijke vertaling van het Zweedse Män som hatar kvinnor. Maar de Engelse titel luidt: The girl with the dragon tattoo. En deel drie heet in het Nederlands Gerechtigheid, terwijl het origineel, Luftslottet som sprängdes, letterlijk betekent: ‘Het luchtkasteel dat explodeerde’. Keuze van de uitgever, zegt Larsson-vertaler Tineke Jorissen-Wedzinga. Een titel moet lekker bekken, niet al bezet zijn en goed verkopen. „Gerechtigheid dekt de lading, is kort en krachtig.”

Van Bronswijk is niet blij met de titel voor haar vertaling van The Help van Kathryn Stockett. Dat werd Een Keukenmeidenroman. „Driestuivergedoe. Het is geen damesroman. Ik heb daar nog met de redactrice over geruzied.” Ooit vertaalde ze The No.1 Ladies’ Detective Agency van Alexander McCall Smith. Dat werd: De erfenis van vader Ramotswe. Dat boek verkocht niet goed. Toen bedacht haar dochter een nieuwe titel: Het geheim van de krokodil. Schitterend, vindt ze – al verkoopt het boek nog steeds niet.

Die gekke titels zijn niet nieuw. Het overkwam Dostojevski bijvoorbeeld ook. Zijn roman Prestoeplenië i nakazanië (1866) bestaat als Misdaad en straf, maar ook als Schuld en boete. Die laatste titel sloot beter aan bij de behoefte aan moraliserende lectuur, dacht de uitgever. „Commerciële logica”, zegt de Belg Pieter Boulogne, die promoveerde op Dostojevski. Hoe minder prestige een auteur kent, hoe meer je mag rommelen. En Dostojevski was destijds een nobody in Nederland. Uit sommige van zijn boeken werden zelfs hele passages geschrapt. Als het maar verkoopbaar werd. Dus bestaat Dostojevski’s Vernederden en gekrenkten ook als Arme Nelly.

Arjen van Veelen