Sjoemelen is er niet meer bij, op het hbo

Aan het begin van het nieuwe jaar belicht NRC Handelsblad gebeurtenissen die in 2011 in het nieuws waren. Vandaag: de hogescholen, die onder vuur lagen na nieuws over fraude met diploma’s.

‘Dramatisch.” Zo omschrijft Jasper van Dijk, Tweede Kamerlid en onderwijswoordvoerder voor de SP, het jaar 2011 voor het Nederlandse hoger beroepsonderwijs. Eerst dacht hij dat het alleen mis was op Inholland, maar in de loop van vorig jaar is gebleken dat op meer scholen gefraudeerd werd met diploma’s. Van Dijk: „Het hbo heeft een structureel probleem.”

Onzin, vindt Sebastiaan Hameleers van studentenbond ISO. „Bij enkele hogescholen is het met bepaalde opleidingen misgegaan. Maar bij de meeste studies is de kwaliteit in orde. Politici en media trekken veel te snel conclusies. Er hoeft maar een gerucht te zijn of het regent meteen schreeuwerige krantenberichten en Kamervragen.”

Wat zijn de feiten? In de zomer van 2010 werd bekend dat op de hogeschool Inholland diploma’s waren verstrekt aan studenten die daar eigenlijk geen recht op hadden. Zij waren al lang met hun studie bezig en werden via een ‘alternatief afstudeertraject’ alsnog aan een papiertje geholpen.

Na deze onthulling ontving de Inspectie van het Onderwijs signalen dat ook elders in het hbo de hand gelicht werd met de regels. Er volgde een onderzoek, waarover in april 2011 werd gerapporteerd. Bij Inholland waren bij vier opleidingen diploma’s uitgereikt terwijl daar geen prestaties van hbo-niveau tegenover stonden.

Over vier opleidingen op andere hogescholen had de inspectie „zorgen”. Er bestond twijfel over toetsen en examens die hadden plaatsgevonden bij de studies journalistiek van de Hogeschool Windesheim, werktuigbouwkunde van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN), communicatie & media van de Hanzehogeschool, en communicatie van de hogeschool Leiden.

Nader onderzoek wees uit dat bij de HAN en de hogeschool Leiden niet onterecht diploma’s zijn verstrekt. Wel waren sommige procedures niet op orde. Op de Hanzehogeschool waren enkele ‘genadezesjes’ uitgedeeld. Bij Windesheim was het echt mis, bleek vorige maand. Daar kregen studenten een diploma voor eindwerkstukken die niet hbo-waardig waren. De school gaat nu de afstudeeropdrachten onderzoeken van driehonderd studenten die de afgelopen jaren zijn afgestudeerd.

De ophef rond Windesheim zorgde weer voor negatieve publiciteit over andere hogescholen. Dat ontdekte bijvoorbeeld collegevoorzitter Ron Bormans van de HAN. Zijn school was inmiddels vrijgepleit door de inspectie, maar dat mocht niet baten. „Bij de berichtgeving in de media werd onze naam weer doodleuk genoemd als een van de verdachte hogescholen. Zo kom je natuurlijk nooit van dat stigma af. Dat is erg voor de school, maar nog erger voor de studenten.”

Bormans heeft zich de afgelopen maanden verbaasd over de „heftige toon” waarop in de media en politiek over het hbo is gepraat. „Staatssecretaris Zijlstra van Onderwijs heeft daar niet aan mee gedaan, maar er waren Kamerleden die flink olie op het vuur hebben gegooid.”

De gevolgen voor de HAN zijn niet uitgebleven. „De opleiding werktuigbouwkunde heeft dit collegejaar een stuk minder studenten kunnen inschrijven”, zegt Bormans. „De regels rond de examinering waren bij ons niet helemaal in orde, dat erken ik ruiterlijk. Die fout is hersteld. Dus ik wil nu graag weer naar de toekomst kijken.”

De ophef van de afgelopen maanden heeft er wel voor gezorgd dat in het hbo de verantwoordelijken nog eens heel goed hebben gecontroleerd of alle wetten en regels wel worden nageleefd, zegt Bormans. „Daar wordt nu heel scherp op gelet. Het is dus mogelijk dat er de komende maanden nog meer pijnlijk nieuws zal zijn. Maar dat is goed. Laat alles wat niet klopt maar naar boven komen.”

Jasper van Dijk van de SP zegt dat hij hoopt dat de maatregelen die door staatssecretaris Zijlstra zijn afgekondigd – landelijke eisen voor kernvakken, beter opgeleide docenten – een stap in de goede richting zijn. „Maar zolang de oorzaken van de problemen van het afgelopen jaar niet zijn aangepakt, blijft het risico bestaan dat scholen weer de foute kant opgaan. We zullen vanuit de politiek eerst wat moeten doen aan de schaalgrootte in het hbo, de autonomie van de schoolbesturen en de manier waarop het hoger onderwijs wordt gefinancierd.”

Vooral die laatste factor is van belang, zegt van Dijk, omdat ook in de prestatieafspraken die de scholen dit jaar zullen maken met staatssecretaris Zijlstra een hoog studierendement een van de vereisten is. „Als je hogescholen beloont voor het vlot laten afstuderen van hun studenten, dan houd je de verleiding in stand om mensen een diploma te geven dat zij eigenlijk niet verdienen.”

Sebastiaan Hameleers van het ISO denkt niet dat hogescholen de teugels zullen laten vieren om hun rendementscijfers te verbeteren. Integendeel. „Studenten merken dat overal de regels heel streng worden nageleefd. Er is geen uitzondering meer mogelijk. Alles moet volgens het boekje.”

Hameleers hoopt dat de rust in het hbo de komende maanden terugkeert. „De studenten zijn het gezeur zat. Ze willen weer aan het werk.”

Bart Funnekotter