Massale korting pensioenen verwacht

Toezichthouder Nederlandsche Bank zegt dat 125 pensioenfondsen de pensioen met maximaal 7 procent moeten verlagen. Het wie, wat en waarom in zeven antwoorden.

1Wat betekent de verlaging voor u?

Ongeveer 125 pensioenfondsen zullen hun aangesloten werknemers en gepensioneerden moeten vertellen dat hun pensioen wordt verlaagd. De Nederlandsche Bank, die toezicht houdt op de pensioenfondsen, kwam gisteren met dit schot voor de boeg.

Als u nog werkt wordt het pensioen dat u tot nu toe bij uw werkgever heeft opgebouwd verlaagd. Met hoeveel zal per fonds verschillen. Dat betekent dat u langer moet werken om hetzelfde bedrag bij elkaar te sparen als u eerst verwachtte. Of u sluit een extra pensioenverzekering af. Of u gaat meer sparen. Als u al gepensioneerd bent, voelt u de verlaging meteen in uw portemonnee. Ook dat verschilt van persoon tot persoon. De gemiddelde pensioenuitkering is ongeveer 750 euro per maand en komt bovenop een AOW-uitkering van zeg 1.000 euro. Samen 1.750 euro. De maximale verlaging van 7 procent kost ruim 50 euro. Doordat de AOW niet daalt, maar in de kabinetsplannen juist wat moet stijgen, wordt de invloed gedempt.

2Is de hele pensioenwereld in mineur?

De meeste pensioenfondsen staan er inderdaad al een tijd slecht voor. Uit de meeste recente gegevens van De Nederlandsche Bank blijkt dat in het derde kwartaal van vorig jaar 276 pensioenfondsen een ondermaatse financiële positie hadden. Zij zaten onder de wettelijke grens dat tegenover elke euro toegezegd pensioen tenminste 1,05 euro beleggingen moeten staan. In het pensioenjargon is dat de dekkingsgraad. De verhouding tussen de beleggingen en de pensioenen moet tenminste 105 procent zijn. Maar er zijn ook nog fondsen die het goed of zelfs uitstekend doen, zoals die van de luchtvaartmaatschappij KLM. Op 19 januari maken de grootste pensioenfondsen bekend hoe hun financiële positie was op 31 december 2011.

3Hebben deze pensioenfondsen gewoon slecht belegd?

In de kredietcrisis van 2008 is wel het nodige misgegaan. De Nederlandsche Bank schat dat er toen 20 miljard euro aan pensioengeld van de fondsen is verspeeld door foute beslissingen. Geld dat nooit meer terugkomt. Maar het goede nieuws is dat de pensioenwereld het in de periode van 2000 tot en met 2010 per saldo net iets beter heeft gedaan dan de relevante beursgraadmeters, schreef minister Henk Kamp (Sociale Zaken; VVD) onlangs aan de Tweede Kamer. Het positieve beleggingssaldo was 9,7 miljard euro. Mede daardoor hadden de pensioenfondsen per eind september een recordbedrag aan beleggingen in huis van 835 miljard euro. De negatieve invloed van de Europese schuldencrisis in het afgelopen vierde kwartaal moet nog wel in deze cijfers verwerkt worden. De staatsobligaties van Zuid-Europese landen zijn toen danig in koers gedaald. Veel beleggers, onder wie pensioenfondsen, hebben deze staatsobligaties inmiddels verkocht, mogelijk met vervelende verliezen. Maar daar staat weer tegenover dat de koersen van de obligaties van sterke landen als Nederland en Duitsland opliepen.

4Wat is dan het probleem?

De historisch lage rente. De pensioenwereld moet die lage rente gebruiken om de waarde van de pensioentoezeggingen uit te rekenen. Hoe lager de rente, hoe hoger de waarde van de pensioentoezeggingen moet zijn. Een klein rekenvoorbeeld kan dat verduidelijken. Als u over een jaar iemand 1.100 euro moet betalen en de rente is nu 10 procent, moet u nu 1.000 euro achter de hand hebben. Bij 10 procent rente groeit dat automatisch aan tot 1.100 en klaar bent u. Maar als de rente nu 2 procent is heeft u nu bijna 1.080 euro nodig om over een jaar die 1.100 euro te betalen. Dat is het ontwrichtende effect van de lage rente die de pensioenwereld nu dwars zit. Dat levert ook het paradoxale beeld dat zij een recordbedrag in kas hebben en toch niet rijk genoeg zijn.

5Waarom maakt DNB deze maatregelen nu bekend?

Voor de pensioenfondsen begonnen de problemen met de kredietcrisis van eind 2008. Daarna hebben de meeste pensioenfondsen herstelplannen ingediend bij de centrale bank met de maatregelen om weer boven de vereiste dekkingsgraad te komen. Zij kregen vijf jaar voor herstel, met een tussentijdse evaluatie of het herstelplan volgens plan verloopt. Dat moment is nu en het herstel blijft bij de 125 zwakke fondsen achter. Als gevolg van de eurocrisis en de maatregelen van centrale banken om de banken en de economie te redden is de rente alleen maar verder gedaald. Talloze fondsen lopen nu zoveel achter op hun herstelplan, dat het waarschijnlijk is dat deze fondsen in 2013 moeten korten op de pensioenen.

6Kunnen zwakke pensioenfondsen ook iets anders doen om hun positie te verbeteren?

Een mogelijkheid is om de premies te verhogen. Dat hebben veel pensioenfondsen eerder al gedaan. Bovendien komt een premieverhoging voor het mereneel bij de werkgevers terecht die grofweg tweederde van de premies betalen. Met een recessie nabij willen werkgevers geen extra lasten. Pensioenfondsen kunnen proberen druk uit te oefenen op hun werkgever voor een eenmalige bijstorting. Zo stak tankopslagbedrijf Vopak onlangs 50 miljoen euro extra in zijn pensioenfonds.

7Wanneer gaan pensioenen weer omhoog?

Als de pensioenfondsen daar het geld voor hebben. Reken daar op korte termijn maar niet op.

Tom Kreling en

Menno Tamminga