IQ sterk bepaald door omgeving

Intelligentie is minder erfelijk dan vijftien jaar geleden werd gedacht. Als kinderen uit een lagere sociale klasse geadopteerd worden in een hogere sociale klasse, bijvoorbeeld, stijgt hun IQ met 12 tot 18 punten, ten opzichte van kinderen die in de lagere sociale klasse blijven of daar geadopteerd worden.

Dat schrijven zeven Amerikaanse psychologen in een overzichtsartikel over de laatste vijftien jaar intelligentieonderzoek dat maandag online is gezet bij American Psychologist. Het levert een stroom feitjes en nieuwe inzichten op. School verbetert het IQ bijvoorbeeld ook; zo scoren kinderen hoger als ze jonger naar school gaan doordat ze bijvoorbeeld gunstig jarig zijn. Er zijn aanwijzingen dat borstvoeding de intelligentie van het kind vergroot. Ouderen kunnen hun intelligentie op peil houden door lichaamsbeweging. Vrouwen en zwarten scoren lager op IQ-tests als ze stressen over het idee dat vrouwen en zwarten minder slim zouden zijn dan mannen en blanken. IQ staat kortom sterk onder invloed van de omgeving.

Intelligentie is wel degelijk voor een deel erfelijk, schrijven de onderzoekers, maar het is moeilijk te bepalen hoe groot dat deel is. Genen voor intelligentie en denkvaardigheden zijn druk bejaagd, maar dat heeft nauwelijks iets opgeleverd. Ook aan tweelingstudies kleven problemen: zelfs als tweelingen erg gescheiden opgroeien, kunnen ze in meer vergelijkbare omgevingen terechtkomen dan willekeurige leeftijdgenootjes (als beiden genetisch zijn voorbestemd om lang te worden, vergroot dat bijvoorbeeld de kans dat beiden gaan basketballen). Dat maakt de verdeling tussen genen en omgeving moeilijk.

De erfelijke factor leek vroeger misschien groter doordat vaak maar weinig kinderen uit achterstandsfamilies aan onderzoek meededen. Juist bij die kinderen speelt de omgeving een grote rol: zij hebben vaak minder gelegenheid om hun genetisch potentieel te realiseren, schrijven de psychologen.

Eén van hen is James Flynn, bekend van het Flynn-effect: de bevinding dat het IQ in grote delen van de wereld elk jaar toeneemt, waarschijnlijk doordat de maatschappij steeds betere intellectuele vaardigheden vereist. Aan die stijging lijkt nu in Scandinavië een natuurlijk einde te komen. Aan het eind van deze eeuw zou het IQ-verschil tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden kunnen verdwijnen, opperen de psychologen. Zwarte Amerikanen zijn tussen 1972 en 2002 ook al 5,5 IQ-punt ingelopen op de blanken.

Tot slot: mannen blijken wat beter in ruimtelijke vaardigheden en vrouwen in taal, maar er is geen reden om te adviseren jongens en meisjes apart les te geven, aldus de psychologen.