'Zo slecht zijn wij nu eenmaal'

Han Hoogerbrugge is bekend van zijn internetstrip Pro Stress. Daarin kruipt hij in het hoofd van dictators en filmsterren. „Ik word een stukje Gaddafi.” Zijn expositie in Tent Rotterdam met strips, aquarellen, animaties en illustraties wordt één van de hoogtepunten van 2012.

In het dagelijks leven zul je ze niet vaak op hetzelfde feestje aantreffen. Maar in de wereld van kunstenaar Han Hoogerbrugge kennen ze elkaar al jaren: Nina Brink, Dr. Phil, The Hulk, Silvio Berlusconi, Bob Ross, Don Johnson en Nick Cave. De afgelopen jaren kwamen ze met regelmaat opdraven in Hoogerbrugges Engelstalige internetstrip Pro Stress, die hij dagelijks op een eigen website publiceert. Ze geven er commentaar op het nieuws, filosoferen over het borsthaar van David Hasselhoff of de dood van Michael Jackson. En soms ook praten ze over moderne kunst.

Maar de hoofdrol in Pro Stress is weggelegd voor het alter ego van Hoogerbrugge zelf, een man in een zwart pak met stropdas die in de film Reservoir Dogs niet zou hebben misstaan. Schaamteloos vertelt hij over zijn angsten, neuroses en morbide gedachtes. Zo geeft hij grif toe dat hij dol is op Gaddafi, wegens diens snorretje, kleding en vrouwelijke lijfwachten. „Ik weet het, hij is een dictator”, staat er dan in het tekstballonnetje. „Maar hé, met wie zou je liever een jaar op een onbewoond eiland doorbrengen? Moeder Teresa of Gaddafi?”

In het echt blijkt Han Hoogerbrugge (Rotterdam, 1963) een spitting image van zijn zelfportret: lang, slank, met een zorgvuldig gecoiffeerde druipsnor en geheel in het zwart gekleed. Hij heeft deze ochtend net weer een Gaddafi-strip op Pro Stress gezet, met de tekst: „2011 was geen goed jaar voor mij. Maar ik kom terug!” Waarna Gaddafi reïncarneert als Super Mario.

Voor Hoogerbrugge was 2011 een uitstekend jaar. Hij was afgelopen zomer prominent aanwezig op de Biënnale van Venetië, waar zijn animatiefilm Quatrosopus in het Deense paviljoen draaide en de door hem ontworpen linnen draagtasjes met zijn hoofd erop overal in het straatbeeld opdoken. Zijn animatiegame FLX werd aangekocht door het Stedelijk Museum in Amsterdam. En Quatrosopus, uitgebracht in een oplage van vijf, werd zelfs twee keer verkocht. „Dat is voor mij al heel wat”, vertelt de kunstenaar. „Want ik heb mijn werk altijd op internet getoond, en dus was het moeilijk te verkopen.”

Zijn geld verdiende Hoogerbrugge de laatste jaren vooral met opdrachten. Hij maakte illustraties voor de Volkskrant, maar bijvoorbeeld ook een videoclip voor The Pet Shop Boys. Op dit moment is hij druk bezig met de voorbereiding voor zijn solotentoonstelling La Grande Fête des Voyeurs, eind deze maand in de Rotterdamse kunstruimte TENT, waar hij al die disciplines naast en door elkaar wil tonen met behulp van beamers en diaprojectoren. Voor hem is er geen verschil tussen de strips, de animaties, de illustraties en de aquarellen. „In zijn totaliteit vormt het één werk. Alles draagt heel duidelijk mijn stempel. Als ik een illustratie maak, kan ik mijn humor en mijn visie op de wereld daar ook heel goed in kwijt. En andersom haal ik uit die opdrachten ook weer inspiratie voor mijn vrije werk.”

Internetpionier

Hij voelt zich dus net zo thuis in de kunstwereld als in de internetgemeenschap, waar hij wereldwijd een schare trouwe fans heeft opgebouwd. Hoogerbrugge geldt daar als een pionier, die al sinds het prille begin van internet zijn kunst online zet. Zijn eerste computer, een 486, kocht hij in 1994. En toen hij een jaar later Francisco van Jole in een televisieprogramma hoorde praten over het World Wide Web, was hij om. „De volgende dag heb ik aansluiting op internet aangevraagd.”

Hoogerbrugge: „Het was een heel ander internet dan nu, supertraag, met een inbelmodem van 28k. Muziek en filmpjes kon je er niet op zetten. De site van de KLM zag er hetzelfde uit als die van mijn buurman, met simpele HTML-plaatjes. Het enige bewegende beeld dat je op het web kon vinden waren GIF-animaties, diashows van losse plaatjes die door de snelheid toch beweging suggereerden. Zo heb ik mijn eerste animaties gemaakt. Mijn strips waren altijd al vrij rudimentair, ik hoefde die plaatjes dus alleen maar achter elkaar te zetten en dan had ik een filmpje.”

Zo ontstond Modern Living/Neurotica, een serie animaties waarvan tussen 1997 en 2001 iedere twee weken een nieuwe aflevering verscheen. In die vroege GIF-animaties zie je de kunstenaar steeds korte, eenvoudige, zich herhalende handelingen uitvoeren. Hij draait een tand uit zijn mond, trekt gekke bekken of slaat zichzelf met een krant als een vlieg tot moes. Later, met de toenemende bandbreedte en de komst van het programma Flash, worden de animaties geavanceerder, kleurrijker en interactiever. Dan kun je als kijker zelf de aanstichter zijn van de handeling; door met je muis op Hoogerbrugges karakter te klikken kun je hem laten dansen of pianospelen.

De stijl van zijn animaties en strips is al die jaren hetzelfde gebleven: grafisch, met scherpe contouren, egale kleurvlakken en harde lijnen. Hoogerbrugge heeft altijd een voorkeur gehad voor de tekenstijl van de klare lijn, vertelt hij. Maar anders dan een stripheld als Kuifje, die nooit ouder werd, zie je Hoogerbrugges alter ego in de filmpjes van Modern Living wel degelijk meegroeien met de jaren. Het haar wordt dunner, de inhammen dieper, de buik ronder. Modern Living is een zelfportret, zegt Hoogerbrugge, zoals een schilder ook jaar in jaar uit zijn eigen gezicht kan schilderen. „Tegelijkertijd is het een portret van iemand die nu leeft. Want je leert mij natuurlijk niet echt kennen. De serie is meer een soort tijdcapsule die de tijdgeest probeert te vangen. De bedoeling is dat als je de hele reeks bekijkt, je er een gevoel aan overhoudt dat iets zegt over onze tijd.”

Dat beeld is niet bepaald rooskleurig. De hoofdpersoon uit Modern Living zit vaak gevangen in neurotische handelingen waar geen einde aan komt. En er wordt nogal wat geweld gepleegd, zoals in de aflevering waarin Hoogerbrugge zijn eigen oog uitlepelt. Waarom? „Je denkt bij het maken van zo’n animatie aan zoveel dingen tegelijk. Het moet bijvoorbeeld een handeling zijn die als een loop goed werkt. Op een abstracter niveau kun je zeggen dat ik niet meer wil zien wat er in de wereld aan de hand is. Dat is een terugkerend thema. Ik heb ook een aantal animaties gemaakt waarin mijn karakter een doos op zijn hoofd heeft. Dat kun je ook uitleggen als: hij wil in zijn eigen wereld blijven.

„Ik geloof niet dat ik een somber wereldbeeld heb. Maar ik ben het wel met Nick Cave eens wanneer hij zingt: ‘People they ain’t no good’. Zo zijn wij nu eenmaal. Je kunt het een leeuw ook niet kwalijk nemen dat hij een jong reetje opeet. Ik denk dat we steeds meer duidelijkheid krijgen over onze ware aard, ook doordat we steeds meer van onszelf te zien krijgen. Kijk naar de beelden van Gaddafi’s dood, dat soort foto’s had je ook van Hitler willen hebben. Je ziet tegenwoordig in principe alles. En daardoor krijgen we ook een steeds beter beeld van hoe slecht we wel niet zijn. Dat is mijn onderwerp.”

Krantenstrip

Met Modern Living stopte Hoogerbrugge na 99 afleveringen, de laatste zette hij – „heel bizar” – de dag voor 9/11 online. In de jaren daarna maakte hij onder meer de animatieseries Nails (2002-2007) en Hotel (2004-2006), waarin hij steeds inventiever werd met interactiviteit en waarvoor hij ook de soundscapes zelf componeerde. Nu, met Pro Stress, grijpt Hoogerbrugge juist terug op de eenvoud van het prille internettijdperk. Iedere aflevering heeft het format van een ouderwetse krantenstrip, met steeds drie opeenvolgende plaatjes.

De inhoud daarvan laat zich maar moeilijk navertellen. Zo komt de helderziende octopus Paul voorbij om op het hoofd van een Mel Gibson-lookalike te landen, maar waarom is een raadsel. En iedere week bespreken David Lynch en Quentin Tarantino op maandag hoe hun weekend geweest is. Niemand weet waarom, maar hilarisch en onnavolgbaar is het wel. Neem de aflevering van 26 december, waarin Tarantino aan Lynch vraagt hoe zijn Kerst was, en Lynch antwoordt dat hij niet doorhad dat het Kerst was. Tarantino: „Dat vind ik moeilijk te geloven.” Lynch: „Ik vind het moeilijk te geloven dat je jezelf niet dood kunt maken door je adem in te houden, maar dat betekent nog niet dat het niet waar is.”

Hoe kom je erop? „Tja, hoe kun je zoiets uitleggen”, reageert Hoogerbrugge. „Kerstmis bestaat gewoon uit twee heel vervelende dagen. Ik hoop dat die aflevering het onaangename gevoel oproept dat Kerst ook heeft. Zonder dat ik expliciet hoef te zeggen: Kerst is kut. Tarantino en Lynch zijn twee van mijn helden, ik houd enorm van hun films. En hoe tegengesteld ze ook zijn, ik kan me in allebei verplaatsen. Dus leek het me aardig om hen in mijn comic met elkaar te laten spreken.”

Met hetzelfde gemak verplaatst hij zich in Pro Stress in de hoofden van ‘foute’ mannen als Berlusconi of Dominique Strauss-Kahn. „Ik denk vaak: wat zou ik doen als ik zo machtig was als zij? Als iedereen altijd en overal de deur voor je openhoudt, hoe ga je daarmee om? Zou ik dan ook kamermeisjes gaan betasten? Als ik Berlusconi teken, kan je wel zien dat ik niet pro-Berlusconi ben. Maar ik probeer hem ook niet af te kraken. Ik vind zijn dubieuze persoonlijkheid juist interessant. Die kant heb ik ook, denk ik dan. Met de president van Egypte heb ik niks, die kan ik niet gebruiken. Obama is ook moeilijk, een veel te lieve man. Maar zet Berlusconi naast Poetin en je kunt ze lekker samen laten smoezelen.”

Een politiek geëngageerd kunstenaar wil hij zichzelf dan ook niet noemen. „Ik heb geen boodschap anders dan dat we niet sporen. Dat hoop ik met Pro Stress te benadrukken. Natuurlijk, je kunt niet voor een dictator als Gaddafi zijn. Maar ik kan me wel voorstellen hoe hij na veertig jaar zo geworden is. Al die aanslagen op je leven en je familie, daar word je wel paranoïde van. Ook dictators zijn mensen, hun hersenen werken op dezelfde manier als de mijne. Dus probeer ik mij in Pro Stress in hen te verplaatsen. Het stemmetje in hun hoofd is wel degelijk mijn stem. Ik word als het ware een stukje Gaddafi.”

‘La Grande Fête des Voyeurs’. 26 jan t/m 18 maart in Tent Rotterdam. Inl: www.tentrotterdam.nl. Werk van Han Hoogerbrugge is te zien op www.hoogerbrugge.com en www.prostress.com. Het boek ‘Pro Stress’ is voor €19,00 te koop bij Bis Publishers.