Waken voor neerwaartse spiraal

Net als vorig jaar gaat de obligatiemarkt een turbulent jaar tegemoet. In de eurozone kan een veilige staatslening snel een groot risico worden.

7.600.000.000.000 dollar. Dat is het bedrag dat economische grootmachten dit jaar op de internationale kapitaalmarkten bij elkaar moet sprokkelen om de bestaande staatsschuld te financieren.

Dat is veel geld, 200 miljard dollar meer dan vorig jaar. Japan moet 3.000 miljard dollar ophalen. Dat zal geen problemen opleveren. Japan heeft relatief de hoogste staatsschuld ter wereld (220 procent van bbp). Het grootste gedeelte is in handen van Japanse banken en pensioenfondsen, waardoor de kans op een Japanse schuldencrisis klein is.

De VS staat op de tweede plaats. Amerika moet dit jaar 2.800 miljard herfinancieren. Vorig jaar ontnam kredietbeoordelaar Standard & Poor’s Amerika de gekoesterde AAA-rating. De gevolgen bleven beperkt. De VS gingen niet opeens fors meer betalen om hun staatsschuld te financieren. Toch waarschuwt Mohamed El-Erian, topman van obligatiebelegger PIMCO, dat Amerika moet oppassen. De twee andere grote beoordelaars, Moody’s en Fitch, hebben gewaarschuwd dat een afwaardering van de VS dit jaar zeker mogelijk is. Volgens El-Erian leidde de afwaardering door S&P niet tot een verkoopgolf (die de rente opdrijft) omdat de Europese schuldencrisis voor beleggers een groter gevaar was en omdat veel beleggers afgaan op het oordeel van twee beoordelaars.

Pas als Fitch of Moody’s ook afwaardeert, zullen institutionele investeerders Amerikaanse staatsobligaties niet meer zien als superveilig. Vooralsnog zijn Amerikaanse staatsleningen volgens El-Erian nog de maat der dingen op de obligatiemarkt, maar als de Amerikaanse politiek niet snel maatregelen treft, kan dat veranderen.

Analisten en beleggers verwachten dat vooral de Europese obligatiemarkt een zwaar jaar tegemoet ziet. Europese probleemlanden moeten meer zien te herfinancieren, terwijl de economische vooruitzichten somberder zijn en er nog geen overtuigende politieke oplossing is voor de eurocrisis. Dat is potentieel een gevaarlijke combinatie die kan leiden tot hogere rentes. Het gevaar is dat, net zoals aan het eind van vorig jaar, de obligatiemarkt in een onbeheersbare neerwaartse spiraal terechtkomt, waarbij ook de rentes van relatief gezonde landen stijgen.

De Europese Centrale Bank probeert banken te stimuleren Europese staatsobligaties te kopen, door onbeperkte driejaarsleningen tegen lage rentes te verstrekken. De grote vraag is welke bank, welk pensioenfonds of welke vermogensbeheerder nog behoefte heeft aan nieuwe grote portefeuilles Italiaanse, Spaanse of zelfs Franse staatsleningen. De obligatiemarkt heeft vorig aangetoond dat wat vandaag nog een veilige investering lijkt, morgen een giftige obligatie kan zijn. Geen enkele Europese bank wil de volgende Dexia zijn. Als gevolg stallen banken het geld dat ze van de ECB lenen linea recta bij diezelfde ECB. Vannacht stalden banken in de eurozone 443,7 miljard euro bij de centrale bank in Frankfurt.

En Nederland? Volgens het Agentschap van Financiën moet Nederland dit jaar 100 miljard lenen op markten, het laagste bedrag sinds 2008. Wel zal het agentschap meer op de obligatiemarkt financieren, circa 60 miljard euro, meer dan de 50 miljard van de afgelopen drie jaar. De overige 40 miljard wordt op de geldmarkt opgehaald.