Twee miljoen liter water per minuut

Vooral het noorden van Nederland kampt met wateroverlast. De pompgemalen draaien op topcapaciteit. Zo moet worden voorkomen dat polders als ‘badkuipen’ vollopen met water en dijken overlopen of doorbreken. In het Groningse Tolbert beveiligen boeren hun boerderijen metdijkjes en brengen hun vee in veiligheid. „Nie zeuren, gewoon doorgan. Zo zeggen wij dat in Groningen.” Logboek uit de noordelijke provincies.

19.00 Dieselgemaal Wortman in Lelystad draait deze woensdagavond overuren. Aalt Bosman (59) en Boet Hunitetu (56) staan voor een afgeschermde machinekamer met vier witte pompen erin. Hier wordt belangrijk werk verricht. „Als wij niets zouden doen, staat Flevoland onder water”, zegt Aalt. „Dan moeten de mensen rubberen bootjes aanschaffen”, zegt Boet.

Normaal gesproken pompen drie geautomatiseerde gemalen het overtollige water weg uit de Flevopolder. Maar die kunnen de hevige regenval niet meer aan. Het dieselgemaal, dat alleen wordt ingezet in noodgevallen, is tot elf uur vanavond nodig. En morgen ook. Het water wordt naar het Markermeer gepompt. Dat gaat heel snel, weet Aalt. „Twee miljoen liter per minuut.” Ze vinden het „prachtig werk” om te doen. „Het is eigenlijk heel simpel”, zegt Boet. „Flevoland is een badkuip. En die moeten we leeg houden.” En hoe vol is de badkuip nu? Aalt grijnst. „Ehm... Ergens op het randje.”

20.30 In de haven van Urk staat het water bijna tot aan de kade. Geen goed teken, weet schipper Frans Koehler (65). Hij was in Urk om zijn twintig meter lange sleepboot van een nieuwe motor te voorzien. Maar nu is hij gestrand. Want terug naar Sliedrecht met zijn boot, dat gaat even niet meer. Vanavond gaat het flink waaien.

Niet dat hij bang is voor de harde wind, dat zeker niet. „Ikke bang?” lacht Frans. „Man, ik heb ze huizenhoog gezien.” Golven bedoelt hij. Frans vaart al vanaf zijn dertiende op zee. In verschillende boten. Deze sleepboot, Jenny heet-ie, kan de storm makkelijk aan. „Een ouderwetse Rotterdamse havensleepboot. Die heeft genoeg zout over zich heen gehad”, zegt de schipper. Maar hij kan de sluis niet door. Die is dicht: het water in de sluis is door de storm te ondiep geworden. Frans hoopt dat hij morgen wel kan uitvaren. Hij treft alvast voorzorgsmaatregelen. Zijn televisie ligt in lakens gewikkeld op de kajuittafel. En in de motorkamer legt hij wat extra touwtjes aan. Frans: „Voor de loshangende spulletjes.”

22.15 Bij een benzinestation langs de A6 staat Albert Bosscha naast zijn vrachtwagen. De51-jarige Fries rekt zich uit. Heftig ritje. Voor een vrachtwagenchauffeur betekent storm: op je hoede zijn. Beiden handen aan het stuur. Bosscha: „Je koppie er extra goed bij houden.” Vooral voor hoge trucks met weinig belading is de storm riskant. Je zou kunnen omwaaien, zoals dat dinsdag met een trailerwagen op de A1 tussen Amsterdam en Amersfoort gebeurde.

Bosscha houdt de hele rit rekening met de wind. Het begint al bij het inladen: geen zware spullen achterin. En tijdens het rijden let Bosscha vooral op wanneer hij een hoog gebouw passeert. Daarna stuurt hij een beetje tegen de wind in. „Doe je dat niet, dan ga je zwabberen.” De grootste instinker volgens Bosscha: boerderijen. Daar moet hij nog wel eens heen met zijn wagen. „Als je weer terug omhoog gaat en boven de boerderij uit komt, dan krijgt de wind je vol te pakken. Verraderlijke vlagen.” Maar omver krijgen ze hem niet. Bosscha: „Mijn truck weegt 40 ton. Die waait niet zomaar weg.”

22.40 Op de vluchtstrook van de rijksweg vlak bij Drachten liggen afgewaaide takken. Het stormt flink. Harde regen, windstoten van 110 kilometer per uur. Auto’s houden in, uit angst voor windvlagen.

7.15 Het Groningse dorpje Tolbert vreest een dijkdoorbraak. Boeren uit de Tolberter Petten worden met hun vee geëvacueerd. Boer Jannes Boomstra heeft zijn paarden en pony’s van stal gehaald. De kippen laat hij zitten. „Die zitten op stok”, wijst hij naar de kippenren. De kippen zitten inderdaad hoog in de kooi. Zelf is hij ook niet van plan om zijn boerderij te verlaten.

Evacuatie? Nergens voor nodig, vindt Jannes. „Nie zeuren, gewoon doorgan. Zo zeggen wij dat in Groningen.” Van de brandweerlieden die hem zeer dringend hebben verzocht om mee te werken aan de evacuatie, heeft hij ook geen hoge pet op. „Die komen uit Verweggistan. Ze snappen niet hoe het hier is.” Want de grond van zijn boerderij ligt hoger dan de meeste andere boerderijen, zegt Jannes. Het water zal hier hooguit een halve meter hoog komen. „Natte voeten. Ga je niet dood van.”

8.00 Burgemeester Peter Rehwinkel van Groningen geeft een persconferentie over de situatie in Tolbert. Hij spreekt van twee scenario’s: de dijk kan in de loop van de ochtend overstromen, of doorbreken. Hij kan niet meer instaan voor de veiligheid van de bewoners.

8.20 Een volgeladen kiepwagen raast over het terrein van boer Djimmer Dijkstra. Hij heeft besloten te blijven met zijn 180 koeien en de strijd tegen het water aan te gaan. Djimmer gaat een dijk bouwen. Om zijn lager gelegen voeropslag veilig te stellen. Over zijn koeien maakt hij zich geen zorgen. Zijn vader, eigenaar van het veebedrijf, heeft de oorlog nog meegemaakt. Stond de polder ook helemaal blank, behalve de schuur van Dijkstra. „Volgens mijn vader liggen we hoger dan de rest. Dus het zal wel niet nodig zijn.” Bovendien, zegt Djimmer, wil hij zijn dieren niet in de stress brengen. „Koeien houden van rust. Die moet je niet zomaar evacueren.” Dus bouwt Djimmer verder aan zijn dijk. Terwijl de tractor ladingen aarde naar de voeropslag brengt, stuurt hij de vrachtwagen aan. Er ligt pas een kleine ophoping. „Hopelijk zijn we op tijd.”

9.15 Bij het Groninger Museum staat het water bijna tot aan de ramen. Maar het museum gaat vandaag gewoon open, zegt medewerker Rinus Noeken. Gisteren kreeg het museum te horen dat het waarschijnlijk ontruimd zou worden, vanochtend is dat advies ingetrokken. „Het gaat weer iets beter, maar vanmiddag komt er slecht weer aan. We zullen wel zien.” De medewerkers zijn voorbereid om ieder moment de expositie van Jan Altink op de benedenverdieping op te bergen. Er is al ruimte voor gemaakt in het opslagdepot. „Spannend”, vindt Noeken de hele situatie. „Als je beneden rondloopt en je ziet het water stijgen tot aan de ramen... Nee, dat is geen prettig gevoel.”

11.45 Woordvoerder Ron Reins van de brandweer zegt dat er nu geen overstromingsgevaar is in de polder in Tolbert. Bij dijkinspectie zijn geen verzwakking gezien. Maar er blijft gevaar, omdat het vanmiddag hard gaat regenen en waaien. Hij vindt het „onverstandig” dat de meeste boeren niet willen evacueren.

Andreas Kouwenhoven