Spookdorp Doel extra surreëel in zwart-wit

Vijf jaar geleden bezocht ik als ramptoerist voor het eerst en laatst Doel, een dorp in de Oost-Vlaamse gemeente Beveren. Dat was een ( visueel) enerverende ervaring, dus keek ik met grote belangstelling uit naar de documentaire De engel van Doel (Canvas) van de Nederlandse regisseur Tom Fassaert, eerder vertoond op het Berlijnse Filmfestival, genomineerd voor twee Gouden Kalveren en voorwerp van overwegend juichende recensies.

Doel is allang een geïsoleerd en leeglopend dorp. Aan de oostkant stroomt de Schelde, ten noorden ligt de verdoemde Zeeuwse Hedwigepolder, ten westen een leeg niemandsland. De belangrijkste toegangsweg leidt dwars door de Antwerpse haven. Vlak buiten het dorp staat een kerncentrale witte rook uit te blazen.

In oktober 2006 oogde Doel als een spookdorp, met veel kapotte ramen en onbewoonbare woningen. De verkrotting was beleidsmatig, om de laatste bewoners te verjagen voordat ook dit gebied haven kon worden.

Net als in Ruigoord bij Amsterdam namen steeds meer hippies, krakers en antiglobalisten de ruïnes over. Maar de kleurige muurschilderingen leken even weinig doeltreffend als de maakbaarheidsplannen van de overheid. Hier stond de tijd gewoon stil.

Fassaert filmde er jarenlang. Hij volgde de tegen deportatie strijdende bejaarde Emilienne. Haar keukentafel vormt de hoofdlocatie, waar onder meer de in de loop van de film overlijdende oude dorpspastoor aanschuift, om te luisteren naar verhalen over engelen en andere mysterieuze verschijnselen.

De engel van Doel heeft een surrealistische toon en bevat schitterende beelden van het betoverende spel van licht en schaduw. Fassaert bedient zich van zwaar geschut, door te draaien op zwart-wit 16mm film. Alleen daardoor al lijk je een schimmenrijk te betreden.

Tegelijkertijd raakte ik door die keuze en de ook anderszins gestileerde vormgeving een beetje teleurgesteld. Het was zelfs in kleur en meer realistisch gedraaid een onheilspellende film geworden.

Wat buiten beeld blijft is de enige zeer goed lopende zaak van het dorp, een uitspanning aan de voet van de pittoreske molen. Toen ik er was werden de pannenkoeken etende dagjesmensen met busladingen aangevoerd. Daar klonk muziek, werden pintjes gedronken en ontbrak de doemsfeer nagenoeg. Alleen het nucleaire silhouet er pal achter bevreemdde.

Hoewel De engel van Doel een overwegend Nederlandse productie is, waarvan Canvas gisteren de lange bioscoopversie vertoonde, is de documentaire in Nederland op het kleine scherm exclusief te zien bij Omroep Zeeland.

Misschien hoort de film ook gewoon alleen op een groot scherm thuis.

    • Hans Beerekamp