Nieuw geluid Hamas stuit op scepsis

Noch het geweld van Hamas tegen Israël, noch de diplomatie van Fatah haalde veel uit voor de Palestijnen. Beide facties zoeken daarom toenadering tot elkaar en werken aan een strategie van ‘vreedzaam volksprotest’.

De nieuwjaarsboodschap van Khalid Meshal, de hoogste leider van de Palestijnse islamitische beweging Hamas, is er een van ongekende vredelievendheid en optimisme.

Hamas staakt alle aanvallen op Israël. Hamas steunt het streven naar een Palestijnse staat binnen de grenzen van voor de Zesdaagse Oorlog (1967). En Hamas wil deel uitmaken van de PLO, de overkoepelende organisatie van Palestijnen – en onderhandelingspartner van Israël.

Meshals woorden staan haaks op vroegere vijandige uitlatingen van Hamas aan het adres van Israël (dat moest verdwijnen) en zijn buitengewoon vriendelijk jegens Fatah, de partij waarmee Hamas vijf jaar geleden na een mislukte eenheidsregering een hevige burgeroorlog voerde. Sindsdien regeert Hamas de ommuurde Gazastrook en bestuurt Fatah de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever.

De plannen voor verzoening zijn ambitieus. Eind deze maand zouden Hamas en Fatah een eenheidsregering vormen. In mei moeten presidents- en parlementsverkiezingen en een stemming voor de PLO-raad definitief een einde maken aan de Palestijnse tweespalt.

Het doel is helder: de Israëlische bezetting stoppen. Diplomatiek verweer van Fatah faalde decennialang. Geweld van Hamas haalde ook niets uit. De nieuwe strategie is vreedzaam volksprotest, hebben de facties afgesproken, geïnspireerd door de ‘Arabische Lente’.

Hamas gaat nog niet zover dat de beweging zich ontwapent, gewelddadig verzet definitief afzweert en expliciet de staat Israël erkent, maar de groeperingkomt toch een eind tegemoet aan de wensen van de internationale gemeenschap, die Hamas kwalificeert als terreurorganisatie. Vaart Hamas werkelijk een nieuwe, gematigde koers waardoor Palestijnse eenheid mogelijk wordt?

De Palestijnse politicoloog Hisham Abdallah gelooft van niet. „Hamas doet alsof”, zegt hij thuis in Ramallah. De beweging zou de lijmpoging gebruiken om zich te presenteren als legitieme en verantwoordelijke autoriteit. Terwijl volgens Abdallah op de geheime agenda het streven blijft Israël te vernietigen.

Er komen geen verkiezingen, denkt Abdallah. Want Hamas zou flink veel stemmen en aanzien verliezen in de Gazastrook, waar de bevolking lijdt onder economische malaise en de strikte zedenregels van Hamas. Daarbij zouden Fatah en Hamas ideologisch te zeer verschillen om de controle over de Westelijke Jordaanoever en Gaza te (willen) delen.

Fatah-leider Qadora Fares denkt dat het Hamas wel menens is. „Nu er in Arabische landen als Tunesië en Egypte moslimpartijen aan democratische nationale regering gaan deelnemen, wil Hamas niet achterblijven.” Daarbij is Fares overtuigd dat Hamas het idee van een Palestijnse staat binnen de grenzen van 1967 en geweldloos verzet al jaren geleden heeft geaccepteerd.

Feit is dat Hamas-leiders eerder soortgelijke uitspraken deden. En dat Hamas probeert te voorkomen dat raketten van rivaliserende groepen, als Islamitische Jihad, vanuit de Gazastrook in Israël landen.

„We hebben een wapenstilstand met Israël gesloten”, verklaart Hamas-leider Khalil al Haya op een terras in Gaza-stad. „Want we zijn militair niet opgewassen tegen Israël.” Bovendien destabiliseren Israëlische vergeldingsacties Hamas’ positie in de Gazastrook.

Hamas-leider Al Haya echoot bijna zijn rivalen van Fatah als hij zegt: „Verzet is een idee, niet een actie. En het is zeker niet alleen een geweer vasthouden. Het begint met een geweer en eindigt met een pen.”

Hamas deradicaliseert, zegt de Gazaanse analist Akram Attalah, sinds ze in Gaza aan de macht zijn. „Vroeger dacht Hamas dat geweld de enige oplossing was. Nu zien ze ook andere middelen om een einde te maken aan de bezetting.” Zo aanvaardt Hamas eindelijk dat de PLO met Israël moet onderhandelen over vrede, aldus Attalah. Toch relativeert hij de zalvende uitspraken van de Hamas-leiders. „Zo praten ze tegen buitenlandse pers. Hamas zoekt acceptatie door de internationale gemeenschap. Tegen Palestijnen praten Hamas-leiders minder mild. Ze spreken met dubbele tong.”

Dat komt ook door onenigheid binnen de beweging. Zo zou Hamas’ premier in Gaza Ismail Haniyeh kwaad zijn omdat hij niet door Meshal is geconsulteerd over een nieuwe koers. Andere Hamas-kopstukken wijzen de geweldloze lijn af. Zij kunnen uitwijken naar Islamitische Jihad of andere radicalere groeperingen in de Gazastrook. De Palestijnse eenheid is dus nog lang geen feit.

Laat staan dat vrede met Israël nabij is. De ontmoeting tussen Israëlische en Palestijnse vertegenwoordigers dinsdag in Jordanië leverde geen doorbraak op. De Palestijnen willen niet onderhandelen zolang Israël bouwt in bezet Palestijns gebied. Israël wil van geen bouwstop weten.

En Israël weigert vredesbesprekingen, aldus de Israëlische premier, als Fatah en Hamas samen regeren. Hamas’ verzoenende woorden worden in Israël genegeerd, of overschreeuwd. Afgelopen weekeinde zeiden legerleiders geen alternatief te zien voor ‘Cast Lead II’, een vervolg op de omstreden Israëlische militaire operatie in Gaza waarbij drie jaar geleden honderden Palestijnse burgers om het leven kwamen.

Een nieuwe oorlog tegen Hamas is echter onwaarschijnlijk, zegt de Israëlische analist Ronny Shaked. „Israël wil graag dat Gaza onder gezag van Hamas blijft, want met Hamas hoeft Israël van de internationale gemeenschap niet te praten.”

En de Israëlische premier wil per se niet onderhandelen over vrede, zegt Shaked, want hij kan onmogelijk een half miljoen Israëlische kolonisten van de Westelijke Jordaanoever verwijderen - wat een consequentie kan zijn. Shaked: „Hoe voorkomt Netanyahu onderhandelingen? Verdeel en heers. Hij houdt Fatah in het zadel op de Westelijke Jordaanoever en Hamas sterk in Gaza.” Is Israël dan niet bang voor Hamas? Nee, zegt Shaked beslist. „Hamas kan met wapens noch woorden de bezetting stoppen. Fatah heeft veel meer van Hamas te vrezen dan Israël.”