'Doe wat aan de aftrek van de hypotheekrente'

Het kabinet moet niet „als een wilde” bezuinigen, zegt Chris Buijink. Versober liever de hypotheekrenteaftrek. „Het is duidelijk dat die maatregel op tafel ligt.”

Al vijfenvijftig jaar mag de hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken één keer per jaar openlijk zijn zegje doen, en dat doet secretaris-generaal Chris Buijink dit jaar met verve. Hij geeft zijn mening over een gevoelige vraag in de politiek: moet het kabinet meer bezuinigen, of moet het hervormen?

Het kabinet van VVD en CDA sprak bij zijn aantreden in 2010 af extra te bezuinigen als het begrotingstekort teveel zou oplopen. In februari wordt naar alle waarschijnlijkheid bekend dat het tekort de normen van het kabinet overschrijdt. Het kabinet zou al discussiëren over 5 tot 10 miljard euro aan extra bezuinigingen.

Buijink vindt dat het kabinet moet kiezen voor hervormingen die de economie op lange termijn versterken, en niet voor bezuinigingen die op korte termijn zoveel mogelijk geld opleveren. In zijn traditionele nieuwjaarsartikel in economenblad ESB wijst hij drie terreinen aan: de WW en het ontslagrecht, de hypotheekschuld en de financiering van de gezondheidszorg.

Het kabinet sloot in het regeer- en gedoogakkoord grote hervormingen op deze terreinen uit. Veranderingen in de duur en hoogte van werkloosheidsuitkering WW stuitten op een veto van gedoogpartner Geert Wilders. Dat geldt ook voor de de eigen bijdrages in de gezondheidszorg, die Buijink bepleit, als patiënten de huisarts bezoeken of in een bejaardentehuis wonen.

De derde maatregel die het kabinet volgens de topambtenaar moet nemen is bij de VVD en PVV omstreden: zorg dat de hoge hypotheekschulden worden afgebouwd. Huishoudens moeten gestimuleerd worden de hypotheek af te lossen. In het artikel vermijdt Buijink het woord ‘hypotheekrenteaftrek’. Buijinks politieke baas, minister van Economische Zaken Maxime Verhagen (CDA), suggereerde al een paar keer dat er best wat mag gebeuren met de aftrek. Verhagen kent de inhoud van het artikel.

Moet het kabinet bezuinigen?

„We hebben al een aanzienlijk pakket bezuinigingen lopen, 18 miljard euro. Als je nu in het wilde weg gaat bezuinigen, verslechtert dat de toestand van de economie. Ik pleit ervoor het kompas te richten op het versterken van de economische kracht. Zorg dat Nederland een aantrekkelijke plek blijft om te investeren en ondernemen. Ga niet als een wilde rond met de collectebus.”

Verbeteren uw voorstellen de overheidsfinanciën op korte termijn?

„Op een aantal punten wel, op andere punten zal dat langer duren. Als we kiezen voor hervormingen die ons verdienvermogen én de overheidsfinanciën op de lange termijn verbeteren, geeft dat ruimte om op korte termijn de economie gericht te ondersteunen. Bijvoorbeeld door de crisismaatregelen die bedrijven lucht geven langer te laten duren. Zoals steun in de rug voor ondernemers die moeite hebben om krediet te krijgen. Dat kost natuurlijk geld.”

Komen we dan niet in de problemen met de financiële markten of met Europa, dat streng toeziet dat het tekort niet boven de 3 procent komt?

„Nee. De Europese Commissie is heel tevreden met hoe we het tekort aanpakken. In het regeerakkoord is afgesproken dat we aan het einde van de kabinetsperiode in 2015 begrotingsevenwicht in zicht moeten hebben. Dat lukt met de maatregelen die ik voorstel.”

Wat betekent ‘in zicht’? Binnen 5 of 20 jaar?

„Het moet binnen bereik zijn en je moet zeker weten dat je het gaat halen. De hervormingen moeten in graniet gebeiteld zijn. De hoogte van de WW stapsgewijs verlagen naarmate iemand langer werkloos is, levert meteen geld op. Je kunt het volgend jaar invoeren. Dat geldt ook voor eigen bijdragen in de zorg. Maar belangrijker vind ik dat die ingrepen de zorg houdbaarder maken en de arbeidsmarkt flexibeler.”

U stelt precies de drie hervormingen voor die dit kabinet taboe verklaarde.

„Nou, het is niet helemaal taboe. Op het terrein van de zorg heeft het kabinet al heel veel gedaan. Maar er is meer nodig.”

Dus moet het gedoogakkoord met de PVV worden opengebroken?

„Ik adviseer wat ik verstandig vind.”

Moet de hypotheekrenteaftrek worden afgeschaft?

„We hebben een grote private schuld. Die is terug te voeren op maatregelen als de aftrek, die hebben gestimuleerd dat mensen zoveel mogelijk lenen en zo laat mogelijk aflossen. De hoge schuld zit niet alleen de huizenmarkt in de weg, het bedreigt de financiële stabiliteit, ook van de banken. Aflossen stimuleren kan op een aantal manieren. De banken beperken zelf al de aflossingsvrije hypotheek. Het kan ook door de hypotheekrenteaftrek aan te passen.”

U bent voor versobering van de aftrek?

„Het is duidelijk dat deze maatregel op tafel ligt. De hypotheekrenteaftrek versoberen is een manier om aflossen te stimuleren.”

Een versobering kan de huizenmarkt, de koopkracht en dus de economie schaden. Is dat niet riskant?

„Je moet dat verstandig doen. Je moet de aftrek niet in één keer en niet helemaal afschaffen. Neem er de tijd voor, maar doe er wat aan. Laat dit niet boven de markt hangen.”

U stelt al langer voor de WW te versoberen en het ontslagrecht te hervormen. Is het frustrerend dat achtereenvolgende kabinetten niks doen?

„Ik heb een opgewekte natuur en blijf hameren op wat ik denk dat belangrijk is. Het is in Nederland geen tranendal, hoor. We staan er in Europa goed voor omdat we van alles al hervormd hebben.”