Steun voor kunstenaars voorlopig gehandhaafd

De rechter heeft gisteren plannen van het kabinet geblokkeerd om inkomenssteun voor kunstenaars per 1 januari af te schaffen. Volgens de rechtbank in Den Haag moet de Wet werk en inkomen kunstenaars van kracht blijven voor kunstenaars die in de regeling zitten, totdat er een adequate overgangsregeling is.

Vakbond FNV Kiem, de Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars en enkele individuele kunstenaars hadden een kort geding aangespannen tegen de Staat. Zij reageerden opgetogen op de uitspraak: „Het kabinet wordt voor het eerst een halt toegeroepen in de vernietigingsdrang van de kunsten.”

Door de uitspraak van de rechter kunnen kunstenaars die voor 1 januari 2012 een WWIK-uitkering kregen voorlopig gebruik blijven maken van de regeling. Deze is wel afgesloten voor nieuwe gegadigden.

Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht in Leiden, noemt de uitspraak van de rechter „zeer uniek”. Dat de rechter een streep zet door een kabinetsvoornemen komt vaker voor. Begin 2011 oordeelde de Haagse rechtbank dat een bezuiniging van 58 miljoen euro op de thuiszorg van minister Schippers (Volksgezondheid) „onmiskenbaar onrechtmatig” was. Maar die maatregel was nog niet door het parlement goedgekeurd.

In Nederland kan de rechter een wet die door het parlement is aangenomen niet aan de grondwet toetsen. De rechter heeft dan ook getoetst aan artikel 1 van het eerste protocol van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Voermans: „De rechter gebiedt de Staat de wet in te trekken, omdat sprake is van een beperking van het eigendomsrecht. Ofwel: halverwege de rit wordt door het kabinet de wet aangepast, dat kan niet zomaar.” Voermans kan zich niet herinneren dat een rechter eerder een dergelijke uitspraak deed.

Een meerderheid van de fracties in de Tweede Kamer stemde in oktober in met het voorstel van het kabinet om de WWIK af te schaffen. PvdA, SP, GroenLinks en D66 waren tegen. Zij waarschuwden dat dit zal leiden tot een groter beroep op de bijstandsuitkering. Ook wezen zij erop dat de WWIK een succesvolle regeling is.

Het kabinet wilde geen overgangsregeling. Staatssecretaris Paul de Krom (Sociale Zaken, VVD) vond dat de kunstenaars lang genoeg tevoren op de hoogte waren gesteld om zich aan te passen aan de nieuwe situatie. Ook de Eerste Kamer ging in december akkoord met de afschaffing.

Het kabinet gaat nog wel onderzoeken of onderdelen van de WWIK kunnen worden opgenomen in de zogenoemde startersregeling die al bestaat in de bijstand. Tweede Kamerlid Mariko Peters (GroenLinks) had hierover een motie ingediend met Malik Azmani (VVD). Die kreeg de steun van een meerderheid van de fracties. Staatssecretaris De Krom heeft gezegd dat hij geen nieuwe uitzonderingen wil maken voor kunstenaars in de bijstandswet.

De 24-jarige zanger en gitarist Matthias Janmaat is één van de vijf kunstenaars die het kort geding mede aanspanden. Hij vond het „niet kunnen” dat hij anderhalve week tevoren te horen kreeg dat zijn WWIK werd afgeschaft, terwijl hij nog recht had op drie jaar.

„Ik kon me nergens op voorbereiden”, zegt Janmaat. „Voor mij is het belangrijk dat ik de tijd heb om te plannen hoe ik alles verder ga aanpakken. Dat hoeft niet nog drie jaar te duren.” Janmaat gaat beslist niet in de bijstand, zegt hij. „Ik kijk wel hoever ik qua financiën kom met optredens.”

Volgens een woordvoerder van Sociale Zaken wordt de inhoud van de overgangsregeling binnen enkele dagen duidelijk.