Post NL zit al na halfjaar in financieel zwaar weer

PostNL bestaat pas zeven maanden, maar nu al pakken donkere wolken zich samen boven de erfopvolger van de PTT. „Op dit scenario had niemand gerekend”, zegt financieel directeur Jan Bos.

Als hem wordt gevraagd naar de toekomst van PostNL, tekent financieel directeur Jan Bos een denkbeeldige grafiek in de lucht.

De komende jaren gaat PostNL meer geld uitgeven dan er binnen komt. „2012 en 2013 worden cash-negatief”, zegt Bos. Zijn platte hand zakt door een onzichtbare nullijn, bereikt een dieptepunt, en gaat daarna weer langzaam omhoog.

Bos: „Als het goed gaat, kunnen we het allemaal betalen. Maar bij een beetje tegenwind hebben we gelijk een probleem.”

PostNL bestaat pas zeven maanden, maar 2012 dreigt nu al een spannend jaar te worden voor de erfopvolger van de PTT.

Op 31 mei werd TNT gesplitst in de internationale koeriersdienst TNT Express en het voornamelijk op Nederland georiënteerde postbedrijf. De splitsing kwam tot stand na druk van een aantal grote aandeelhouders. Door TNT Express te bevrijden van de haperende postdivisie zou het koeriersbedrijf internationaal kunnen groeien. Bos staat nog steeds achter die beslissing. „De twee divisies binnen de TNT-groep waren met hele andere dingen bezig”, zegt hij. „Nu is er meer focus.”

Maar voor PostNL kwam de splitsing op een moeilijk moment. Terwijl de postmarkt wegsmelt als sneeuw voor de zon, is het bedrijf bezig met een grondige en langdurige reorganisatie in drie fases. De komende jaren zullen nog eens 11.000 van de 58.000 arbeidsplaatsen verdwijnen. Voltijds postbodes worden ingeruild voor parttime ‘postbezorgers’. Ruim driehonderd bestelkantoren gaan dicht: straks wordt het voorbereidend sorteerwerk gedaan op negen ‘voorbereidingslocaties’. Het laatste postkantoor – het historische pand aan de Neude in Utrecht – sloot het afgelopen najaar.

In 2015 moet PostNL zijn omgevormd tot een afgeslankte en financieel gezonde brieven- en pakjesbezorger. Tot die tijd loopt de omzet van de post terug en is het bedrijf bijna een miljard euro kwijt aan reorganisaties en afvloeiingsregelingen voor personeel. Het afgelopen jaar sloot het postbedrijf nog af met een positief bedrijfsresultaat, maar dat was te danken aan de verkoop van activiteiten in België. Zonder die eenmalige inkomsten was PostNL nu al in de rode cijfers beland.

Kortom, PostNL kan er nu niet al te veel meer bij hebben. „Wij zijn van mening dat het bedrijf een buffer nodig heeft”, zegt financieel directeur Jan Bos. Maar al in het eerste jaar van zijn bestaan krijgt PostNL een hele reeks problemen te verwerken.

Door de lage rente en het bloedbad op de beurzen is de dekkingsgraad van het pensioenfonds van PostNL gedaald tot 96 procent. Volgens de afspraken moet het bedrijf de tekorten aanvullen – 500 miljoen euro in de komende drie jaar. Onmogelijk, zegt Bos. Want terwijl PostNL te maken krijgt met onverwachte uitgaven, is de waarde van het belangrijkste bezit van het bedrijf – bijna eenderde van de aandelen van zusterbedrijf TNT Express – juist in waarde gekelderd.

In het afgelopen jaar heeft Bos ruim 700 miljoen euro moeten afschrijven op zijn aandelenportefeuille TNT Express. Het zijn deze „onvoorziene en zeer ingrijpende omstandigheden”, zegt Bos, waardoor PostNL volgens hem moet terugkomen op de afspraken met het pensioenfonds. „Wij vinden de bijstortingen op dit moment niet verantwoord.”

De financiële problemen zijn direct terug te voeren op de splitsing vorig jaar. Door de verzelfstandiging van TNT Express zou een rompbedrijf overblijven met een fors negatief eigen vermogen, een schuld van 1,6 miljard en een sterk verminderde ‘leencapaciteit’.

De huidige problemen met het pensioenfonds waren toen nog niet voorzien. Maar ook vóór de splitsing was al duidelijk dat de oudedagsvoorziening van tienduizenden postbodes op termijn een groot probleem zouden opleveren.

Volgens nieuwe boekhoudkundige voorschriften mogen tekorten (en meevallers) in de beleggingen van pensioenfondsen niet meer worden uitgesmeerd over een aantal jaren, maar moeten ze meteen in de boekhouding worden verwerkt. Volgens berekeningen die TNT al een jaar geleden maakte, slaat regel IAS-19 in 2013 een gat van 900 miljoen euro. En dat was vóór dat de dekkingsgraad van het pensioenfonds onder de 100 procent zakte.

TNT, toen nog onder leiding van topman Peter Bakker, had verschillende oplossingen kunnen kiezen om het tekort op de balans van PostNL aan te vullen. Het had extra kapitaal kunnen aantrekken, bijvoorbeeld door het uitgeven van extra aandelen. TNT had ook de bezittingen en de schulden anders kunnen verdelen – bijvoorbeeld door de schuld van 1,6 miljard niet alleen te laten rusten op PostNL, maar ook op TNT Express.

Maar Bakker en de zijnen kozen een andere weg. PostNL kreeg 29,9 procent van de aandelen van TNT Express. Gerekend naar de marktwaarde op de beurs, vertegenwoordigde de portefeuille voldoende waarde om het gapende gat in de boeken van PostNL te dichten – zelfs als IAS-19 van kracht zou worden. „Een zeer inventieve manier om te splitsen”, vindt PostNL-directeur Bos nog steeds.

Een belangrijke voorwaarde voor het slagen van het plan was dat de waarde van het aandeel TNT Express op peil zou blijven. Tijdens de splitsing, op 31 mei van het afgelopen jaar, leek dat nog geen probleem. TNT Express gold als een ‘groeiaandeel’. Veel analisten verwachtten dat het koeriersbedrijf snel zou worden overgenomen. In dat geval zou PostNL zijn bruidsschat – met winst – hebben kunnen verzilveren.

Dat gebeurde niet. En de afgelopen zes maanden heeft TNT Express alleen teleurstellende resultaten gemeld. Op 1 juni – één dag na de splitsing – was het aandeel 9 euro 48 waard. Deze week schommelde het rond de 6 euro. In nog geen zes maanden tijd is meer dan 700 miljoen euro waarde uit de boeken van PostNL weg gelekt.

Volgens Bos komt de bodem van de schatkist nu snel in zicht – zeker als het bedrijf ook nog moet gaan bijstorten in de kas van het pensioenfonds. In het eerste kwartaal moet het postbedrijf de eerste 38 miljoen euro overmaken. Maar PostNL heeft het pensioenfonds inmiddels laten weten dit niet te zullen doen. „Wij vinden dat niet alleen onverantwoord”, zegt Bos, „we zien er ook de noodzaak niet van in.”

Volgens PostNL zijn de ramingen van het pensioenfonds te pessimistisch. Als de rente stijgt, stijgt ook de dekkingsgraad weer, zo is de redenering. Het bedrijf wil bovendien onderhandelen met de vakbonden over versobering van de pensioenen van tienduizenden (voormalige) postbodes en (toekomstige) postbezorgers.

Voorlopig vindt Jan Bos geen gehoor. Het pensioenfonds heeft laten weten dat het PostNL zal houden aan zijn verplichtingen. Volgens het fonds heeft PostNL nog voldoende in kas om de eerste termijn te betalen. Ook Susan Eijgermans, bestuurder van Abvakabo FNV, is nog niet overtuigd. „Wij willen meer informatie. We hebben geen zin om onomkeerbare besluiten te nemen voor een tijdelijk financieel probleem.”

Volgens Jan Bos is PostNL nog steeds een gezond bedrijf. Maar zonder een financiële buffer, zo waarschuwt hij, kan het bedrijf in de komende jaren in de problemen raken. PostNL heeft geld nodig om de moeilijke jaren door te komen.

Vanaf 2015 moet de schuld van 1,6 miljard euro worden afgelost. Tegen die tijd moet PostNL op orde zijn – zowel bedrijfsmatig als boekhoudkundig. Als PostNL honderden miljoenen extra moet afdragen aan het pensioenfonds zal dat niet lukken, zegt Bos. „Onze buffer is dan weg. Niet dat we dan meteen failliet gaan. Maar we nemen dan een onverantwoorde hypotheek op de toekomst.”

Dat roept de vraag op hoe degelijk het fundament is waarop PostNL rust – en of er niet veel te grote risico’s zijn genomen bij de splitsing. Bos ontkent dat. „We moeten niet doen of er sindsdien niets is gebeurd. Wij hebben altijd twee risico’s geformuleerd: de pensioenen en een sterke waardedaling van het aandeel TNT Express. Beide doen zich nu voor – tegelijkertijd. Op dat scenario had niemand gerekend.”