Kip krijgt klein beetje meer ruimte

Legbatterijeieren mogen sinds zondag niet meer worden verkocht in Europa. Maar hebben scharrelkippen het zoveel beter? En wordt het verbod wel in alle landen gehandhaafd?

Sinds afgelopen zondag mogen in de Europese Unie geen eieren uit legbatterijen meer verkocht worden. Ook de legbatterijen zelf zijn verboden. De kippen moeten een grotere kooi met extra voorzieningen krijgen of moeten kunnen rondlopen in scharrelruimtes. Tot dit verbod is al in 1999 besloten, om pluimveehouders genoeg tijd te geven de stallen aan te passen.

In de legbatterij had de kip 550 vierkante centimeter ruimte – minder dan een A4’tje. In een kooi zaten vier of vijf kippen. Met het verbod kwam de Europese Unie tegemoet aan de vele kritiek op het dierenwelzijn van de leghennen. Per 1 januari eist Brussel minimaal een stal met ‘verrijkte kooien’, de iets ‘luxueuzere’ variant op de legbatterij. Met 750 vierkante centimeter leefruimte en een strooiselbak, zitstok en nestruimte. Ook in de verrijkte kooien zitten vier tot vijf kippen. Critici zeggen dat het nauwelijks een verbetering is.

Nederlandse pluimveehouders hebben het er maar moeilijk mee. „De inventaris van de legbatterij was nog in orde en had nog tien jaar meegekund. Dit is kapitaalvernietiging”, zegt pluimveehouder Jan Willem Lagerweij. Toch zit hij nu middenin de ombouw van legbatterijstallen naar scharrelstallen. Deze week begon de sloop van de kooien, vertelt de 61- jarige boer uit Gelderland. Begin maart verwacht hij volledig over te gaan op scharrelstallen. De totale kosten voor de omschakeling zijn 250.000 euro, vertelt Lagerweij. Door de verandering gaat het bedrijf van 100.000 leghennen terug naar 75.000. Want een scharrelkip heeft meer ruimte nodig. Net als de meeste kippenboeren krijgt hij nu zogeheten volièrestallen: een scharrelstal met etages. Normaal liggen de verkoopprijzen voor scharreleieren een halve cent tot een cent hoger dan voor kooi-eieren, maar nu zijn ze gelijk. Op de markt is nu een overschot aan scharreleieren, zegt Lagerweij, die het bedrijf in 1971 van zijn vader overnam. „Dat is ondernemersrisico. Je weet nooit wat de markt doet.”

De nadelen van de kale kooi zijn duidelijk. In legbatterijen kan de kip de kooi niet uit en heeft zij geen legnest en zitstok. In de kleine leefruimte kunnen ze zich amper natuurlijk gedragen, waardoor ze gefrustreerd raken, zegt Ferry Leenstra, pluimveeonderzoeker van de Wageningen UR Livestock Research. Ook is het niet mogelijk een stofbad te nemen. Voor kippengedrag en kippenwelzijn is het dus beter dat nu bijna alle Nederlandse pluimveehouders zijn overgegaan op stallen met scharrelkippen, zegt Leenstra.

Maar er zijn ook nadelen aan scharrelen, legt ze uit. Het aantal dode kippen in scharrelstallen ligt rond de 10 procent, een paar procent hoger dan bij legbatterijen. Met legbatterijen kunnen ziektes beter worden voorkomen, doordat de kippen niet in contact komen met hun eigen uitwerpselen (op lopende band afgevoerd). En als er een ziekte is, kan deze makkelijker gecontroleerd worden doordat de ziekte zich minder snel in de stal verspreidt.

Bovendien doen scharrelkippen meer aan ‘pikkerij’, zegt Leenstra. „Zo kunnen er bloedplekjes ontstaan bij kippen, waardoor de andere kippen nog meer gaan pikken en ze uiteindelijk doodgaan. En incidenteel klitten scharrelkippen zo erg samen dat ze stikken.” De kostprijs voor een scharrelei ligt momenteel rond de 7 eurocent, ongeveer 1 cent duurder dan een legbatterijei. Dit komt doordat scharrelkippen meer voedsel nodig hebben omdat ze meer bewegen. Ook de verzorging van scharrelkippen is bewerkelijker. En ze produceren meer ammoniak en stof.

Ondanks het verbod werken nog altijd veel pluimveehouders in Europa met een legbatterij: in Spanje, Italië, Polen, België en Griekenland. In Polen heeft nog ongeveer 90 procent van de bedrijven legbatterijkippen, zegt Alex Spieker van de Nederlandse Organisatie van Pluimveehouders. In Spanje en Italië zou het om 60 procent van de bedrijven gaan (zie inzet: Nederland vreest concurrentievervalsing).

Door de crisis krijgen pluimveehouders moeilijker leningen voor de bouw van nieuwe stallen. En de consumenten in deze landen zijn (nog) niet bereid om meer te betalen voor een ei dat onder betere omstandigheden is geproduceerd. Daardoor worden bedrijven niet geprikkeld om veranderingen door te voeren, aldus Spieker. Kippenhouders die te laat zijn, krijgen nog tot en met 30 juni de tijd om om te schakelen. „Maar het tempo bij de lidstaten ligt veel te laag om die datum te halen”, zegt Spieker. Wat de maatregelen zullen zijn als de landen de nieuwe deadline niet halen, is niet bekend.

1.111cm 2 Zoveel ruimte heeft de scharrelkip

550cm 2 Zoveel ruimte had de legbatterijkip

200cm 2 Zoveel ruimte krijgt de kip er nu bij