Gevecht tussen persbureaus wordt harder

Persbureau ANP ontslaat opnieuw tientallen mensen, onder wie zijn fotografen. Het bureau is verwikkeld in een felle concurrentiestrijd met prijsvechter Novum.

Robin Utrecht won World Press Photo-prijzen, Zilveren Camera’s en andere onderscheidingen. De fotograaf van het ANP brak door met zijn beeld van een vermoorde Pim Fortuyn op het Mediapark in Hilversum in 2002. Toch moet Utrecht weg bij het ANP. En hij is niet de enige.

Het Algemeen Nederlands Persbureau in Rijswijk snijdt dit jaar fors in de nieuws- en fotoredactie. Er verdwijnen 33 volledige banen (15 procent van het personeel), onder wie vijf fotografen.

Voor Utrecht was dat geen verrassing. „Het is een logisch vervolg op de bezuinigingen van twee jaar geleden. Voor mijzelf is het geen drama: ik heb al drie jaar een eigen bedrijf naast het ANP. Maar veel jongens moeten nog helemaal uitzoeken hoe alles werkt.” De fotografen gaan vermoedelijk freelancen voor het ANP.

De nieuwe reorganisatie is een gevolg van de harde concurrentiestrijd tussen de persbureaus in Nederland. Het ANP had lang het monopolie totdat Novum in 1999 op de markt verscheen. De Amsterdamse prijsvechter probeert met scherpe tarieven klanten af te pakken van het ANP. Dat lukt steeds beter. NRC Handelsblad, nrc.next en Metro stapten recentelijk over. En de strijd verhardt.

1Is het erg dat de persbureaus problemen hebben?

Het raakt de nieuwsvoorziening in Nederland. Met name kleinere dagbladen leunen sterk op ANP, Novum of GPD (koepelorganisatie van regiokranten, onlangs gefuseerd met ANP). Sommige gratis kranten drijven er bijna helemaal op. De regiokranten kunnen zich alleen concentreren op hun verspreidingsgebied als zij de overige kopij centraal inkopen. Landelijke kranten gebruiken de persbureaus meer als agenda en backup.

Ook veel radiostations en websites gebruiken ANP-kopij. Nu.nl, de grootste nieuwssite van Nederland bijvoorbeeld, is een grote klant. Het contract met uitgever Sanoma (inclusief het vorig jaar overgenomen SBS) is net met drie jaar verlengd.

2 Hoezo, de strijd verhardt?

De belangrijkste kritiek van het ANP op Novum is dat het Amsterdamse bureau onder de prijs werkt. Novum betaalt zijn werknemers minder dan het ANP, zeggen medewerkers die niet met hun naam in de krant willen. Bovendien maken zij lange dagen en bouwen geen pensioen op. Het ANP wil dat Novum zich conformeert aan de dagblad-CAO. Het gaat het ministerie van Sociale Zaken vragen die CAO algemeen verbindend te verklaren voor de bedrijfstak. Novum daarentegen vindt dat het ANP, als voormalig monopolist, duur en inefficiënt is.

Bovendien ontvangt het persbureau (indirect) steun van de overheid. De Novum-directie klaagde onlangs in Den Haag dat overheden als ministeries, gemeenten en waterschappen, „exclusief” diensten inkopen bij het ANP. „Een flagrante leugen”, noemde het ANP dat.

3Hebben de persbureaus het dan zo moeilijk?

„Hun bestaanszekerheid is minder vanzelfsprekend geworden”, schrijft minister Van Bijsterveldt (Media, CDA) in een rapport over de positie van de Nederlandse persbureaus in de nieuwsketen. Dat zond ze begin december aan de Tweede Kamer.

Een aantal ontwikkelingen speelt de persbureaus parten. Door de loskoppeling van ANP van de Nederlands dagbladsector – de kranten waren lang eigenaar – is de relatie met die belangrijke groep afnemers verzakelijkt. Dat legt druk op de tarieven. ANP is nu in handen van V-Ventures, de investeringsmaatschappij van de Vereniging Veronica. Ook scherpe concurrentie tussen ANP en Novum leidt tot lagere tarieven. Voor de GPD geldt dat leden opzeggen (Het Parool); de vereniging ontvangt dan minder contributie en de dienstverlening aan de achterblijvers verschraalt.

Verder zijn krantenconcerns sterk in omvang gegroeid: met hun grote redacties overwegen zij insourcing: zelf al het nieuws gaan produceren in plaats van (een deel) af te nemen van een persbureau. Zo werkt Wegener (De Gelderlander, Brabants Dagblad) al langer met een centrale redactie. Digitalisering tot slot leidt ertoe dat veel kopij van persbureaus vogelvrij lijkt op het web. Meer nog dan de economische crisis beschouwt het ANP de ‘kopieercultuur’ op internet als het grootste probleem van veel persbureaus.

4Het Rijk wilde de persbureaus toch subsidie geven?

Toenmalig minister Plasterk (PvdA) overwoog dat inderdaad. Zijn opvolger Van Bijsterveldt (CDA) ziet dat echter niet zitten. Er is voldoende concurrentie tussen ANP en Novum, zegt ze. In geen ander land in Europa zijn twee nationale persbureaus.

5 Hoe denken de persbureaus dan te overleven?

Het ANP gaat dit jaar meer schrijven over sterren en sterretjes: er komt een redactie voor entertainment. Ook gaat men, naast kort nieuws, (langere) achtergrondverhalen maken op bestelling. Niet alleen voor journalistieke, maar ook voor commerciële opdrachtgevers.

Novum probeert zijn klanten te vriend te houden door onder meer eigen redacteuren tijdelijk te stationeren bij opdrachtgevers. Zo leert het bureau wat klanten willen. Novum blijft ook video leveren aan onder meer krantensites, via dochter Zoom.in, maar ziet toenemende, in hun ogen oneerlijke concurrentie ontstaan als kranten en publieke omroepen gaan samenwerken.

De GPD tot slot voelt zich nu veilig bij het ANP, totdat mogelijk het grootste lid, Wegener, besluit dat het zonder uitwisseling via de GPD kan. Dan haalt het persbureau 2013 niet.

Jan Benjamin