Disneyland voor nerds

Midden op Alexanderplatz in Berlijn vindt elk jaar hartje winter een van de grootste hackerscongressen van Europa plaats. Drieduizend mannen in zwarte T-shirts. Een supersnelle internetverbinding. Vier dagen achter elkaar. Het is een soort Disneyland voor nerds.

In een grote zaal presenteren onderzoekers hun beste, nieuwste hacks. Het gemak waarmee je gsm-telefoons blijkt te kunnen afluisteren, of hoe je printers blijkbaar kan gebruiken om in te breken op miljoenen computernetwerken. Keer op keer klapperen m’n oren. Een verdieping lager zitten mensen te werken aan hobby-projectjes, zoals radiografische helikopters of een oude typemachine waarnaar je kunt sms’en. Nóg een verdieping lager, in de kelder, zitten ze in een donkere ruimte met z’n honderden bij elkaar. Code te kloppen. Hier en daar ligt iemand op z’n toetsenbord te slapen. Paradijs op aarde dus.

Als ik in de rij sta voor koffie, hoor ik opeens geroezemoes en kijkt iedereen achterom: achter mij staat Jacob Appelbaum, een beroemdheid in het wereldje. De jonge hacker is tenger, praat snel en is extreem indrukwekkend. Hij is uitgesproken anti-establishment (een sentiment dat erg leeft onder hackers) en is constant op zijn hoede voor geheime diensten. En daartoe heeft hij alle reden: hij is woordvoerder van TOR, een stichting die software maakt waarmee je anoniem kunt internetten. En de belangen die gemoeid zijn met TOR zijn enorm.

Anonimiseringssoftware als TOR is van levensbelang voor mensen die wonen in één van de zestig landen waar overheden surveilleren op internet. Voor Nederlanders is internetsurveillance misschien abstract, maar in een groot deel van de wereld kan het aanklikken van een link of iets controversieels zeggen in een mail leiden tot gevangenisstraf, martelen of de dood. Appelbaum vertelt tijdens het congres over een Tunesiër die op een forum iets zei over de anti-regeringsprotesten. Zijn lichaam werd in stukjes teruggestuurd naar zijn familie. Daarom is het bestaan van TOR noodzakelijk: door de software kunnen burgers zich vrij uiten en organiseren.

Politici in Syrië, Tunesië, Iran en China willen internet controleren en zijn daarom niet blij met TOR. De TOR-hackers zijn in een continue strijd verwikkeld met overheidshackers, die het anonimiseringssysteem willen slopen. Op dit moment vindt een ware wapenwedloop plaats, en vrijheid van meningsuiting van honderdduizenden dissidenten staat op het spel. TOR haalt overwinning na overwinning in deze race, zo vertelt Appelbaum.

Nadat hij klaar is met zijn praatje, barst de zaal uit z’n voegen van het applaus. Iedereen staat op. Voor hen staat een jonge nerd die het met zijn kleine stichting opneemt tegen complete naties. Hij verdient een staande ovatie, en niet alleen op hackerscongressen.

Alexander Klöpping