Rooklobby is rijk, bestrijder blut

Minister Schippers hekelde de heftige antitabaklobby.

Werkelijk? Zij moet toch ook weten dat de rooklobby veel en veel meer geld heeft.

„De anti-rooklobby is heel heftig geweest.” Deze uitspraak deed minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) in 2007, toen ze nog Kamerlid was. De uitspraak zet aan het denken. Is de waarheid niet precies andersom?

Meestal spreken ministers van Volksgezondheid over de grote druk die zij ervaren van de tabaklobby – en niet ten onrechte. Sigarettenfabrikanten geven zeer hoge bedragen uit om hun belangen te behartigen. Dit kunnen ze eenvoudig betalen. Grote tabakfabrikanten zijn wereldwijde miljardenbedrijven. De omzet van Philip Morris ligt rond de 20 miljard euro per jaar. De omzet van British American Tobacco is niet veel minder. Een groot deel hiervan wordt besteed aan lobby. Ministers voelen dit. Oud-minister Borst heeft dit in het openbaar bevestigd.

Schippers klaagt evenwel niet over de tabaklobby. Nee, juist de andere kant maakt het haar lastig – rookontmoedigingsorganisaties als Stivoro, wetenschappers als Onno van Schayck (hoogleraar preventieve geneeskunde aan de Universiteit Maastricht), goede doelen als KWF Kankerbestrijding en documentaireprogramma’s als Zembla (dat onthulde dat Schippers veel contact heeft met de tabakindustrie).

Deze ‘heftige anti-rooklobby’ opereert in alle openheid, in tegenstelling tot de tabaklobby. Weinigen weten hoe actief de tabakfabrikanten zijn in Nederland. Philip Morris heeft bijvoorbeeld ruim 1.400 mensen in dienst in Nederland en heeft vestigingen in Bergen op Zoom en Amstelveen. De top van deze werknemers loopt rond als lobbyist in Den Haag.

Bij elke rookontmoedigingsmaatregel, waar ook ter wereld, steekt de tabaklobby de kop op – zoals in Australië. De Australische regering wil per 2012 fabrikanten verbieden om hun logo af te drukken op sigarettenpakjes. Door plain packaging krijgen alle pakjes dezelfde egale kleur, met als enige opdruk de naam van de fabrikant en waarschuwingen tegen roken. British American Tobacco en Philip Morris hebben meteen gedreigd met rechtszaken en miljardenclaims. Ze zullen de rechtszaak ongetwijfeld voeren tot aan de laatste instantie.

Ook de Europese Unie overweegt om plain packaging in te voeren. De tabaklobby oefent met succes grote druk uit op Europarlementariërs en ambtenaren van de Europese Commissie. De richtlijn heeft flinke vertraging opgelopen. Als schot voor de boeg heeft de tabaklobby al aangekondigd rechtszaken aan te spannen als de richtlijn in werking treedt.

De boodschap van de tabakindustrie is duidelijk: wij zullen met al onze macht maatregelen bestrijden die onze omzet bedreigen. Echte wereldleiders laten zich evenwel niet afschrikken. President Obama zei vorige maand: „Sommige grote tabakfabrikanten proberen deze gezondheidswaarschuwingen te blokkeren, omdat ze niet eerlijk willen zijn over de consequenties van het gebruik van hun producten. Helaas is dit niet verrassend. We hebben altijd geweten dat de strijd tegen roken in dit land niet gemakkelijk zal zijn.”

Een afschrikwekkend voorbeeld is Uruguay. Dit kleine land – 3,5 miljoen inwoners – heeft het strengste rookontmoedigingsbeleid van Zuid-Amerika. Dit bevalt Philip Morris niet. In zijn jaarcijfers van 2010 staat dat er „veel mogelijkheden (zijn) om te groeien” in derdewereldlanden. Dit mag niet worden verstoord door het brutale Uruguay. De tabakgigant begon een uitgebreide rechtszaak. Het was een ongelijke strijd. De jaarlijkse netto-omzet van Philip Morris International is ongeveer even groot als het bnp van Uruguay. Het land dreigt miljoenen euro’s te moeten betalen aan de fabrikant.

Ook mijn organisatie, expertisecentrum voor tabakspreventie Stivoro, is slachtoffer van de aanklaaglustige sigarettenindustrie. In de jaren negentig hielden wij een campagne waarin we waarschuwden voor de gevaren van meeroken. De fabrikanten schreeuwden moord en brand en klaagden ons aan. Gelukkig hebben ze de rechtszaak niet gewonnen. We bestaan nog. Inmiddels staat niet meer ter discussie dat meeroken kan leiden tot longkanker en hartinfarcten.

Helaas ziet de toekomst van Stivoro er niet rooskleurig uit. Onze subsidie daalt al jaren, onder druk van de tabakindustrie. Wij hebben geen miljardenindustrie achter ons die de duurste bureaus kan inhuren. Het enige wat wij kunnen doen, is de feiten op tafel leggen: per jaar twintigduizend doden in Nederland door roken, tweeduizend door meeroken. Eén op de twee rokers overlijdt aan zijn verslaving.

Helaas leggen deze feiten het af tegen de macht van de tabakindustrie. Minister Schippers is van plan de subsidie voor Stivoro per 2013 terug te brengen tot nul euro.

Dr. Lies van Gennip is directeur van Stivoro.