Nog maar een paar nachtjes slapen

Onderzoek naar de rol van Willem Holleeder bij liquidaties leverde het OM te weinig bewijs op.

‘De Neus’ wordt daarom deze maand vrijgelaten.

Willem Holleeder is verantwoordelijk voor vijfentwintig liquidaties in het criminele circuit. Die beschuldiging uitte vastgoedhandelaar Willem Endstra in 2003 in vertrouwelijke gesprekken die hij met Amsterdamse rechercheurs voerde op de achterbank van zijn kogelwerende BMW. Holleeder zou onder meer zijn zwager en handlanger Cor van Hout – met wie hij in 1983 biermagnaat Freddy Heineken ontvoerde – hebben laten doodschieten.

Een jaar later werd Endstra, die gold als de bankier van de onderwereld, zelf vermoord. Ook die liquidatie was, volgens andere criminele getuigen, het werk van Holleeder.

Holleeder, bijgenaamd De Neus, kreeg na de eeuwwisseling de reputatie ’s lands voornaamste gangster te zijn. Hij liet niet alleen concurrenten vermoorden, hij zat ook in de drugshandel, wist dankzij hooggeplaatste corrupte contacten alles over politieonderzoeken en was in feite de echte leider van de motorclub Hells Angels, zo viel te beluisteren.

De Amsterdamse cafébaas Thomas van der Bijl vertelde de politie in 2005 ook dat Holleeder meer mensen had laten vermoorden.

In een verklaring die de politie opnam, zei hij dat Holleeder iedereen afperst. „Als hij alles van je heeft afgepakt en je stribbelt tegen dan brengt hij je om zeep, dat gaat via via en hij is zogenaamd de man die je helpt, maar hij maakt je af. Het is een beest geworden’’, aldus Van der Bijl in een proces-verbaal dat staat afgedrukt in het onlangs verschenen boek De Liquidatiedossiers. Een jaar later werd Van der Bijl in zijn kroeg Café De Hallen doodgeschoten.

Volgens zijn voormalige advocaat, Bram Moszkowicz, was Holleeder het slachtoffer van demonisering. „Ik zit te wachten op iemand die hem van de moord op Kennedy beschuldigt”, aldus de strafpleiter in 2006.

Politie en justitie hebben er de afgelopen jaren alles aan gedaan om te bewijzen dat Holleeder wel degelijk de hoofdrol speelde in de liquidatiegolf die vooral in de hoofdstad veel slachtoffers eiste. Zes jaar geleden werd Holleeder opgepakt op verdenking van het afpersen van een aantal vastgoedhandelaren.

Na een tumultueuze rechtsgang werd hij in 2009 door het Amsterdamse gerechtshof veroordeeld tot negen jaar cel. Het hof achtte hem schuldig aan het afpersen van de vastgoedhandelaren Endstra, Friedlander en Houtman, het lidmaatschap van een criminele organisatie en het witwassen van geld verkregen door afpersing.

Van die negen jaar cel moest hij tweederde deel uitzitten. Dat gaf de politie enige jaren de tijd bewijsmateriaal te verzamelen om Holleeder ook voor het plegen van liquidaties te kunnen vervolgen. Er was politie en justitie heel veel aan gelegen de liquidaties op te lossen. De geloofwaardigheid van het opsporingsapparaat stond op het spel als zulke ernstige misdrijven niet zouden worden opgelost, zo viel te horen.

Super-PG (voorzitter van het college van procureurs-generaal) Harm Brouwer zei in 2007 in een interview met het Algemeen Dagblad dat Openbaar Ministerie en politie „een frontaal offensief” tegen de onderwereld waren begonnen. „Een paar topcriminelen voelden zich onaantastbaar, dachten volstrekt hun eigen gang te kunnen gaan. De ene liquidatie volgde op de andere en de maatschappij pikte dat niet meer. Toen hebben we hier tegen elkaar gezegd: deze groepering moet worden gestopt. Alle middelen rechtens. We gaan er helemaal voor.”

Brouwer zei ook dat hij „alle reden had optimistisch te zijn” over de aanpak van ‘meneer H.’. „Onze zoektocht naar bewijs verloopt goed.”

Bijna vijf jaar later, een paar dagen voor Kerstmis, concludeerde het OM na speciaal beraad met de politie dat het liquidatieonderzoek naar Holleeder toch onvoldoende materiaal heeft opgeleverd.

Hij wordt vrijgelaten. Justitie sluit niet uit dat ze later alsnog bewijsmateriaal vindt en tot vervolging overgaat wegens liquidaties, maar vooralsnog is de kans daarop klein.

Bij het bepalen van de straf wegens afpersing hield het Amsterdamse gerechtshof in 2009 rekening met de zwakke gezondheid van Holleeder. Hij is in 2007 in het penitentiair ziekenhuis in Scheveningen geopereerd aan zijn hart. Het hof sprak van „hartfalen dat diep heeft ingegrepen in het leven van de verdachte en hem reden geeft rekening te houden met een mogelijk beperkte levensverwachting”.

De gezondheid van Holleeder is er volgens ingewijden in de loop der jaren niet op vooruitgegaan. Hij is onlangs opnieuw geopereerd aan zijn hart. De pompfunctie van zijn hart hapert.

Willem Holleeder heeft de afgelopen zes jaar onveranderlijk achter de tralies gezeten. Justitie achtte het onwenselijk hem in het kader van de zogeheten reïntegratie in de maatschappij via proefverlof weer te laten wennen aan een normaal leven zoals anders gebeurt bij gedetineerden van wie de straf er bijna opzit. Volgens zijn advocaat Stijn Franken heeft Holleeder „om hem moverende redenen” ook nooit proefverlof aangevraagd.

Bij justitie bestaat overigens de nodige vrees dat de terugkeer van Holleeder in Amsterdam tot nieuwe onrust en nieuwe liquidaties zal leiden.