Ik ben 3 procent Neanderthaler

Wie zijn DNA laat analyseren door het bedrijfje 23andMe kan zien hoeveel Neanderthaler-DNA hij heeft.

Wetenschapredacteur Lucas Brouwers scoort vrij hoog.

De Neanderthaler is terug. Het gentestbedrijf 23andMe brengt de Neanderthaler van de ijstijd naar de eenentwintigste eeuw. Klanten die door dit Amerikaanse bedrijf hun DNA laten bepalen, hebben sinds vorige week de mogelijkheid om met de Neanderthal Ancestry Estimator te schatten hoeveel van hun DNA afkomstig is van Neanderthalers.

Elke Europeaan is een beetje Neanderthaler. Dat weten genetici sinds anderhalf jaar, toen een team van wetenschappers onder leiding van Svante Pääbo de complete DNA-volgorde van drie Neanderthalers bekendmaakte. Daaruit bleek dat alle niet-Afrikanen 1 tot 4 procent Neanderthaler-DNA bij zich dragen.

De Neanderthalers zijn dus geen uitgestorven zijspoor van de menselijke evolutie, zoals lang werd gedacht. Homo sapiens en Homo neanderthalensis kwamen elkaar lang geleden tegen, hadden seks en brachten levend nageslacht voort. En veel van die nakomelingen zijn dus nog springlevend. Ik ben er één van.

23andMe schat dat 3 procent van mijn DNA te herleiden is tot Neanderthalers. Dat is iets boven het Europese gemiddelde van 2,5 procent. Tijdens het kerstdiner confronteerde ik mijn directe voorouders met dit vergeten stukje familiegeschiedenis. „Nou, dat heb je niet van mij”, reageerde mijn moeder. Vader fronste.

De methode die 23andMe gebruikt is bedacht door geneticus Eric Durand, die ook betrokken was bij het onderzoek van Pääbo. Eerst bracht het bedrijf de genetische verschillen tussen chimpansees, Neanderthalers en een derde uitgestorven menssoort in kaart. Hoe dichter iemands genen bij de Neanderthaler in de buurt liggen, hoe meer Neanderthaler hij of zij is. De schatting is ruw, dus de werkelijke percentages Neanderthaler-DNA kunnen hoger of lager liggen.

23andMe vertelt niet welke genen ik van mijn Neanderthaler-voorouders heb geërfd. De gentest die het bedrijf afneemt, beslaat niet de complete DNA-sequentie. 23andMe kijkt alleen naar een voorgeselecteerde set van genvarianten (SNPs of ‘snips’).

Bovendien zijn genetici nog hard op zoek naar de Neanderthaler-genen in de moderne genenpoel. Er zijn er al een paar bekend, maar onderzoekers verwachten dat er nog veel meer gevonden zullen worden.

In een studie die eerder dit jaar verscheen in Nature, presenteerden onderzoekers van Stanford University bewijs dat bepaalde immuungenen van Neanderthalers afkomstig zijn. Zij speculeerden toen dat de moderne mens, vers uit Afrika, voordeel had bij deze genen, om Euraziatische ziekteverwekkers af te weren.

Antropoloog John Hawks van de University of Wisconsin doet onderzoek naar de uiterlijke kenmerken van Neanderthalers. Hij wil weten welke pigmentatiegenen ze hadden. Daaruit hoopt hij af te leiden of ze blank of donker waren, blond of donkerharig. Dat is al eens eerder gelukt, in 2007. Toen ontdekten genetici een Neanderthaler-variant van het pigmentatiegen MC1R. Moderne mensen met mutaties in dit gen zijn vaak roodharig. Deze specifieke variant is nog niet in moderne mensen aangetroffen.

Antropoloog John Hawks legt de ABBA-BABA test uit op zijn blog: http://nrch.nl/526