De schaamte voorbij: zwartrijden in de zorg

Zwartrijden in de gezondheidszorg voorspel ik dit jaar een grote toekomst.

Wie zijn banksaldo roder en roder ziet kleuren heeft weinig meer te kiezen. De cruciale vragen die dan op daden wachten zijn: welke aanmaning moet ik zeker betalen?, wat kan ik nog even laten liggen?

Ook mensen met een lege beurs zijn rationeel. Een maand stoppen met de betaling van de verplichte zorgverzekeringspremie scheelt meer dan 100 euro.

Zwartrijden in de zorg is aantrekkelijk: je houdt de lusten, maar niet de lasten, want ook de verzekering van een wanbetaler loopt verplicht door. En je wordt niet uit je huis gezet, zoals bij een oplopende huurachterstand, en gas en elektriciteit worden niet afgesloten, zoals bij onbetaalde energierekeningen.

Sinds de invoering per 2006 van de Zorgverzekeringswet moet iedere Nederlander van 18 jaar of ouder zich verplicht verzekeren. Hij is vrij bij het kiezen van zijn verzekeraar en kan elk jaar wisselen. De Zorgverzekeringswet combineert collectivisme (iedereen betaalt mee) met liberalisme (maar er is wel wat te kiezen). De wet werd kundig door het parlement geloodst door VVD-minister Hans Hoogervorst.

Voor wie wanbetaling overweegt... schaamte is niet nodig. Cijfers over de zwartrijders in de zorg worden hapsnap gepubliceerd, maar het zijn er zeker meer dan 400.000. Zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek opmerkt bij de cijferreeks over wanbetalers: verschijningsfrequentie onregelmatig. Het laatste cijfer van mensen zonder verzekering: 136.000 (op 1 mei 2010; bron: CBS).

Op 31 augustus 2011 waren er verder 307.312 wanbetalers, meldde minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) ruim drie maanden geleden in antwoord op Kamervragen. Wanbetalers hebben wel een verzekering, maar zes maanden lang geen premie aan hun verzekeraar betaald. Daarna komen zij onder ‘curatele’ van het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) die met straffere middelen de premie gaat innen.

Een van de straffen: wanbetalers moeten een 30 procent hogere premie betalen. Maar ja, dat moet vervolgens wel geïnd worden. De eerste acht maanden van 2011 legde het CVZ 385 miljoen euro aan premies op, maar inde het slechts eenderde daarvan: 132 miljoen. Het stuwmeer van ongeïnde premies bij het CVZ was eind augustus 2011 al 400 miljoen euro.

Alles bij elkaar opgeteld (wanbetalers, achterstanden, non-betalers) staat zeker 700 miljoen euro open. Dat is ruim 4 procent van de voor dit jaar begrote zorgverzekeringspremies en meer dan 50 euro per premiebetaler. Nog weer anders gezegd: bijna twee weken premie voor wie wél betaalt.

De zwartrijders maken de gezondheidszorg (totale kosten in 2010: 87 miljard euro) nog duurder dan zij al is en ondermijnen de solidariteit. De rationaliteit van de wanbetaler staat in schril contrast met de vruchteloze pogingen van zorgverzekeraars en achtereenvolgende ministers van Volksgezondheid om het zwartrijden in de zorg aan te pakken.

Vandaar dat het ministerie steeds straffere maatregelen moet nemen: de extra premie, de inzet van het Justitieel Incasso Bureau en nu ook een variant op de ‘pluk-ze’ maatregelen tegen crimineel vermogen: greep krijgen op de zorgtoeslag van wanbetalers.

Zal dat helpen? De eurocrisis zal met stijgende werkloosheid, een opeenstapeling van hogere eigen bijdrages en lagere toeslagen dit jaar echt in de koopkracht bijten. Gevolg: meer wanbetalers.

Het wachten is op een oplossing die terugbijt: opschorten van de zorg voor wie niet heeft betaald.

menno tamminga