De eerste, harde klappen uitdelen, daar gaat het vandaag om in Iowa

Met de Republikeinse ‘caucus’ in Iowa begint vandaag de strijd om het Amerikaanse presidentschap. Mitt Romney heeft een kleine voorsprong in de peilingen. Niet iedereen in de strenggelovige staat valt voor hem, maar met al zijn ervaring weet hij fouten te vermijden.

„Mitt Romney heeft geleerd van vier jaar geleden”, zegt Eric Fehrnstrom met een goedkeurende knik. Fehrnstrom, mediastrateeg uit Boston, werkt voor Romney en ziet streng toe op de choreografie van campagnebijeenkomsten. Strak geregisseerd zijn ze, zonder ruimte voor verrassingen.

Romney staat in Dubuque, Iowa, op het podium en stelt zijn familie voor („Mijn vrouw Ann ziet er zo jong uit, ze had mijn dochter kunnen zijn”), praat over Iran, Obama en de economie, waarna hij overgaat op zijn liefde voor Amerika. „Mijn vader reed me in zijn Rambler dwars door Amerika. Zo heb ik geleerd van mijn land te houden.”

De oud-gouverneur van Massachusetts is de grote favoriet om vannacht in Iowa de eerste voorronde om de Republikeinse presidentskandidatuur te winnen. Peilingen geven Romney een kleine voorsprong op Ron Paul en Rick Santorum, maar het conservatieve Iowa is allerminst zeker voor Romney. Lange tijd aarzelde hij of hij wel voluit campagne moest voeren in de staat waar hij in 2008, na een miljoenen verslindende campagne, verloor van de evangelische kandidaat Mike Huckabee.

In de laatste dagen voordat Republikeinse kiezers een kandidaat aanwijzen, is de touringcar van Romney alsnog door Iowa gereden. Niets wordt aan het toeval overgelaten. Romney bezoekt vier plekken waar hij in 2008 veel stemmen won. Zo is hij verzekerd van volle zalen. Hij laat zich toejuichen door honderden fans in fabriekshallen en loodsen.

Bovenal heeft hij aan zijn boodschap geschaafd. Gedisciplineerd bespreekt hij alleen wat hij wil bespreken. Dat is met name de economie. „Ik heb 25 jaar ervaring als zakenman”, zegt hij in een papierfabriek in het besneeuwde dorp Dubuque. „Ik heb daar geleerd dat ik alleen kan uitgeven wat ik binnenkrijg.”

Met een sneer naar Obama: „Ik was niet een of andere opbouwwerker. Ik heb de wetten van de economie geleerd in de praktijk.”

Romney trekt van de Republikeinse kandidaten de volste zalen. Hij herkent hier en daar een trouwe aanhanger („Daar heb je Jonie, ik ben gek op haar”), maar lang niet iedereen op de bijeenkomsten steunt hem. Als hij zegt dat hij als president „op dag één het zorgstelsel van Obama zal afschaffen”, hoont ondernemer Bob Smith: „Hij heeft precies hetzelfde stelsel ingevoerd in Massachusetts. Het zorgstelsel kost me geld, ik kan er geen mensen meer door aannemen. Ik zou willen dat hij uitlegde wat hij in Massachusetts heeft gedaan, maar hij praat er overheen. Hij is me te veel politicus, te glad. Ik ben vandaag niet overtuigd.”

Romney geeft in Iowa nauwelijks interviews en staat geen vragen toe. Zijn tegenstanders noemt hij niet. Op deze manier houdt hij de regie in handen over zijn campagne – terwijl zijn tegenstanders ploeteren. Newt Gingrich brak dit weekend nog in snikken uit toen hem een vraag werd gesteld over zijn moeder. Rick Santorum, die in peilingen aan een opmars bezig is, houdt bijeenkomsten in veel te kleine zaaltjes. Gisteren viel een bezoeker flauw.

Romney maakt geen beginnersfouten meer. Hij leidt met afstand in New Hampshire, waar volgende week voorverkiezingen zijn. Wint hij vandaag al in Iowa, dan krijgt hij een buitengewoon goede uitgangspositie.

Maar ook als Paul of Santorum in Iowa wint, is er voor hem weinig aan de hand. Beiden hebben geen geld of organisatie om het Romney maandenlang lastig te maken. Ze zijn populair in de rebelse staat, omdat ze uitgesproken standpunten hebben. Paul is een libertaire politicus die een zo klein mogelijke overheid wil, Santorum hamert vooral op christelijke thema’s als abortus. Mediastrateeg Eric Fehrnstrom: „We hoeven niet te winnen in Iowa. We hebben geen haast. Het gaat erom dat je de komende zes maanden het momentum creëert.”

Waar Romney écht wat aan heeft, is als na Iowa zijn eerste concurrenten hun campagne staken. Rick Perry heeft veel geld en is in theorie een bedreiging voor Romney. Hij staat laag in Iowa. Als hij zich terugtrekt, is Romney van een concurrent verlost zonder dat hij zich erg heeft moeten inspannen. Ook op het vertrek van Michele Bachmann of Newt Gingrich hoopt hij.

Romney houdt zijn boodschap op het podium abstract, en optimistisch. Hij citeert Reagan, die Amerika met een verwijzing naar de Bijbel als een „glanzende stad op een heuveltop” omschreef. Meteen volgt applaus, nu hij de goddelijke status van Amerika benadrukt.

Uit het zicht en ver van de vrolijkheid in de fabriekshallen, is concurrent Gingrich de afgelopen weken ondertussen vakkundig gesloopt. Toen de oud-voorzitter van het Huis van Afgevaardigden in november koploper werd in Iowa, kwam een felle anticampagne los. In spotjes werd Gingrich aangevallen op zijn twee echtscheidingen en zijn standpunt over abortus – gevoelige thema’s in conservatief Iowa.

De organisatie Restore Our Future was verantwoordelijk voor de harde campagne, die bijna drie miljoen dollar kostte. Het werkte: Gingrich is nergens meer in de peilingen. Het percentage Iowa-Republikeinen dat Gingrich ‘onacceptabel’ noemt, is in enkele weken gestegen van 16 naar 35. Hoewel kiezers zeggen niet van moddergooien te houden, blijkt opnieuw dat negatieve campagnes effectief zijn.

Restore Our Future is een zogeheten SuperPAC, een organisatie die niet verbonden is aan een kandidaat en daardoor zonder verantwoording af te leggen eindeloze bedragen kan uitgeven aan lastercampagnes.

De campagneteams van de kandidaten zijn gebonden aan strenge regels, die openbaarheid over donaties voorschrijven. Een SuperPAC kan daarentegen alles. Volgens The New York Times is de twaalf miljoen dollar die Restore Our Future deze zomer ontving direct afkomstig van de kringen rond Romney. Daarmee heeft hij volgens de krant het moddergooien „uitbesteed”.

Romney weet officieel van niets. „We weten niet van wie die spotjes zijn, ze zijn zeker niet van ons”, zegt mediastrateeg Fehrnstrom. „Wij krijgen negatieve spotjes, Gingrich ook. Daar kun je maar beter aan wennen, anders vermorzelt de Obama-machine je straks.”