Out of control

Het wereldnieuws trekt zich niets van jaarwisselingen aan. De opstandelingen tegen de Syrische president Bashar al-Assad vechten door. De waarnemers van de Arabische Liga maken rapport op, maar niemand verwacht van hen het eindverslag van het seizoen van de Arabische opstanden.

De Arabische Lente van 2011 gaat nog jaren duren, naar verwachting. Maar met welk vervolg? Voor politieke lentes gelden geen natuurwetten. In de vorige eeuw volgde op de Praagse Lente een communistische ‘normalisering’, die gepaard ging met een geopolitieke verstening tussen het Westen en het Oostblok. Aan 2012 begint de wereld in wilder water.

In het Midden-Oosten raken de VS invloed kwijt. Tussen Arabisch heartland Egypte, de regiomachten Turkije en Iran, Saoedi-Arabië en Israël verschuiven de verhoudingen. Scenario’s gaan rond. Als Assad valt, kan Syrië onder leiding van sunnitische hardliners wel afstand nemen van Iran, dat intussen shi’itisch sektarisme in Irak verwelkomt. En hoe sterk is Turkije, als model voor economisch dynamische islamitische politiek?

Landen als Egypte hoeven zich niet te beperken tot het ‘westers’ keuzemenu tussen democratie of dictatuur. De Arabische cocktail is even spannend als onberekenbaar: een traditie van repressieve macht, een zeer jonge bevolking met veel verwachtingen en weinig houvast, sterke meer of minder strenge islamitische partijen.

2012 wordt een onberekenbaar jaar. Alleen dat natuurgeweld weer honderdduizenden zal verrassen, is een betrouwbaar vooruitzicht, met dank aan doorzettende klimaatverandering.

Politieke en militaire macht leveren niet meer zoveel dominantie op als in de vorige eeuw – economie, ecologie en technologie winnen aan gewicht. Oude grootmachten kunnen hegemonie niet meer betalen, en ze zijn minder geïnteresseerd – zie de VS. Europa verwacht niets meer van het zuidelijk halfrond – het vreest vooral zijn migranten. En potentiële supermacht China heeft de naam de wereld als wingewest te zien.

Maar intussen blijkt de wereld bij elke economische, sociale en politieke crisis inniger verknoopt. Regiomachten worden belangrijker, geopolitieke bottlenecks zitten overal (al aan Oezbekistan gedacht, en aan Nigeria?), internet is overal. Banken zitten overal – aan elkaar vast. Behalve de race naar grondstoffen is de mogelijkheid voor burgers zich spontaan met elkaar te verbinden een aanjager van verandering geworden – de tektonische platen in de samenlevingen schuiven. Dat is de erfenis van de Arabische opstanden, de vrees van leiders in China en Rusland. Onberekenbaarheid.

Sommige machtskwesties staan gewoon op de kalender. Zoals de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten in november, en de Franse en Russische in het voorjaar. Net als in China regelen de machthebbers in Rusland hun stoelendans zelf. Maar de ontevreden middenklassen hebben overal internet, net als Arabische jongeren. En ze hebben zich al aardig laten horen, van het dorp Wukan nabij Guangdong tot aan Moskou. 2012 is al een tijdje begonnen.

René Moerland is chef Buitenland