Godvrezend Iowa neemt Republikeinse politici de maat

Republikeinen in Iowa kiezen als eerste Amerikanen hun kandidaat-president. De christelijke staat heeft het niet zo op al die imperfecte politici. „Het zijn producten van een verdorven wereld.”

Wie het karakter van de staat Iowa wil leren kennen, moet het landschap op zich in laten werken. Rechte wegen, eindeloos lang, langs even zo rechte akkers, waar akkerbouwers zwijgend de ijskoude noordenwind trotseren. De maïsvelden zijn kaal, en kleurloos. In de velden langs de wegen staan grote borden met teksten als ‘Ken Uw God’ of ‘Jezus is mijn Redder’.

Dit is een staat waar wordt gewerkt, en gebeden, verder niets. Dominee Tom Shipley uit het dorpje Batavia zegt met gevoel voor understatement: „Ik geloof dat wij niet gemakkelijk zijn. Wie aardig gevonden wil worden, heeft het hier niet eenvoudig.”

Dit is de staat waar de Republikeinse presidentskandidaten sinds de zomer ruim acht miljoen dollar hebben uitgegeven aan televisiespotjes. Waar iedere dag campagnebijeenkomsten worden gehouden in matig bezochte zaaltjes. Waar een kiezer moet worden verleid die zich moeilijk verleiden laat.

Morgen is Iowa de eerste Amerikaanse staat die door middel van een voorronde (‘caucus’) een Republikeinse kandidaat aanwijst voor het presidentschap. Het belang van Iowa is groot, de uitkomst kan de rest van de voorverkiezingen bepalen. Kandidaten die laag scoren trekken zich mogelijk terug uit de race.

Waar in de meeste andere staten het debat verhit raakt als het gaat over de economie, de werkloosheid of de onbestuurbaarheid van Washington, hebben de nog geen drie miljoen inwoners van Iowa andere prioriteiten. Wie de harten van de stugge inwoners van deze staat in het Middenwesten wil winnen, moet het hebben over God, christelijke waarden, en vooral: abortus.

Dominee Tom Shipley leidt een kleine baptistengemeente in Batavia, met rond de 55 leden. Op de geestelijke leiders in Iowa wordt grote druk uitgeoefend door de campagneteams om achter een kandidaat te gaan staan. Shipley liet zich overhalen, zegt hij, om de kandidatuur van Michele Bachmann te steunen. Het nieuws van de „omarming” van „de meest principieel christelijke kandidaat” door Shipley en 21 andere voorgangers verscheen meteen op haar website. „Maar zo makkelijk gaat dat niet”, bromt Shipley. „Ik vind dat ze een goed, streng standpunt heeft over abortus. Maar het is wel een vrouw, en ik ben niet voor vrouwen in leidinggevende functies.” Shipley vindt de Republikeinse kandidaten bij nader inzien „allemaal even imperfect”. „Het zijn producten van een verdorven wereld.”

Het zijn de evangelische kerken zoals die van Shipley die morgen het verschil moeten maken. De kerken groeien ieder jaar hard, en vormen een belangrijk deel van de Republikeinse achterban. Zeker tweederde van de geregistreerde Republikeinen in Iowa noemt zich evangelisch. Voor de landelijke koploper Mitt Romney, een mormoon, vormt deze staat dan ook een groot obstakel.

Ook voor Newt Gingrich, die een opzienbarende opmars maakte in de peilingen, is Iowa ronduit vijandig terrein. Gingrich wordt hard aangevallen op zijn drie huwelijken en zijn standpunt over abortus. Gingrich had in de jaren negentig gezegd dat hij voorstander is van door de staat betaalde abortus als de moeder verkracht is of in levensgevaar is. Dat standpunt wordt hem nu betaald gezet. Een organisatie die zich Iowans for Christian Leadership in Government noemt, zendt beelden uit van foetussen in de baarmoeder, vergezeld van teksten over Gingrich’ standpunt. De harde neergang in peilingen in Iowa die hierop volgde, had landelijke uitstraling: het Newt-momentum lijkt voorbij.

Andersom kan het ook. Vorige week besloot de invloedrijke Bob Vander Plaats van de christelijke organisatie The Family Leader de kandidaat Rick Santorum te steunen. Santorum, een tot dan toe kansloze kandidaat, schoot omhoog in de landelijke peilingen. Santorum, een vader van zeven kinderen, voert vrijwel alleen campagne op sociaal-conservatieve thema’s. Het is een onderwerp dat hem in Iowa aantrekkelijk maakt. Op de vele christelijke radiozenders is met name abortus, legaal in Iowa, onderwerp van gesprek.

Maar met alleen christelijke retoriek zal een kandidaat het niet redden. Daarvoor is de afkeer van politiek te groot. Ron Paul, die tegen evangelische schenen durft te schoppen door onder meer zijn standpunt over Israël, weet zich als anti-politicus toch geliefd te maken onder de Republikeinse achterban. Hij bedreigt Mitt Romney en zou dinsdag zomaar kunnen winnen.

In 2008 koos Iowa voor de evangelische vrijbuiter Mike Huckabee, terwijl Mitt Romney enkele tientallen miljoenen in een enorme campagne in Iowa had gestoken. Maar Mitt Romney, zegt akkerbouwer Joe Pierce, heeft alles waar ze in Iowa een hekel aan hebben. „Hij is niet alleen mormoon, maar heeft de houding van iemand die te lang aan de oostkust heeft gewoond. Hij zou het ons wel even vertellen.” Romney voert nu een veel bescheidener campagne, en kan op meer steun rekenen.

De economie speelt een minder grote rol in Iowa dan elders. De landbouwstaat heeft zich met succes gemoderniseerd en vaart wel als producent van onder meer landbouwmachines. Terwijl de kiezers buiten Iowa, met name de middengroepen die nog overtuigd moeten worden, willen weten hoe de werkloosheid moet worden opgelost, gaat het in Iowa vooral over immateriële zaken. Dominee Tom Shipley: „Ik zeg niet tegen mijn gemeente op wie ze moeten stemmen. Maar ik zeg wel: lees de bijbel en kies de kandidaat die daar het dichtst bij komt.”