Vitaly Tseshkovsky (1944-2011)

V orige week zaterdag overleed de Russische grootmeester Vitaly Tsesjkovsky in Krasnodar tijdens de eerste ronde van een rapidtoernooi. Hij was 67 jaar.

Zijn tegenstander, grootmeester Michail Panarin, beschreef hoe het ging. Tseshkovsky was met zwart duidelijk in het voordeel gekomen en stond in het eindspel een pion voor. Toen hij zag dat hij die pion kwijtraakte, deed hij geen zet meer en stierf hij aan een hartaanval.

De lijst van schakers die tijdens of vlak na een partij aan een hartaanval of een beroerte zijn gestorven, is lang. Het lijkt of schaken de gevaarlijkste sport is, al moet je er bij bedenken dat schakers op hoge leeftijd die gevaarlijke sport blijven beoefenen.

Tseshkovsky was twee keer kampioen van de Sovjet-Unie, in 1978 samen met Tal en in 1986 alleen. In een boek over de Sovjetkampioenschappen werd hij in het hoofdstuk over 1986 al een semiveteraan genoemd.

Er was op de website van de Russische schaakbond een mooi en lang in memoriam van Vladimir Kramnik, die in zijn jonge jaren een leerling van Tseshkovsky was. Kramnik noemde hem een man die te veel van het schaken hield om de grote successen te behalen die bij zijn talent pasten.

Nou, nou, twee keer kampioen van de Sovjet-Unie, dat mag je toch wel successen noemen. Kramnik bedoelde dat Tseshkovsky totaal onpraktisch was. Hij analyseerde iedere stelling die hem interesseerde, uren lang. Partijen van andere spelers, maar ook eindspelstudies of zelfs helpmatproblemen.

Kramnik zei dan vaak dat het misschien nuttiger kon zijn om naar een opening te kijken die ze zelf speelden, maar als Tseshkovsky in de ban was van een inhoudsrijke stelling, had hij geen oor voor praktische adviezen. „Mensen zoals hij zijn er steeds minder”, schreef Kramnik.

Volgens Kramnik werd Tseshkovsky niet vaak naar het buitenland gestuurd, omdat hij de laarzen van de machthebbers niet kon en niet wilde likken. Een vriendelijke, schijnheilige glimlach of een cadeautje voor de bazen van de Sovjetschaakbond, daar deed Tseshkovsky niet aan. Kramnik doet de boude uitspraak dat Tseshkovsky het niveau van Jan Timman had kunnen halen als hij net als Kortchnoi geemigreerd was.

Ook in zijn persoonlijk leven was Tseshkovsky soms te openhartig. Hij vertelde Kramnik dat hij eens op het punt van trouwen had gestaan, maar het slecht kon vinden met zijn toekomstige schoonmoeder. Op een dag stond hij op een bus te wachten en rookte een sigaret. Zijn schoonmoeder kwam voorbij en zei: „Ik zie dat je ook nog een roker bent.” Tseshkovsky zei: „Ja, en ik drink ook en ik ga graag achter de vrouwen aan.” Het huwelijk was daarmee van de baan.

Hij was tien dagen jonger dan ik, en dan heb je de neiging om te denken ‘heden gij, morgen ik’. De afgelopen week heb ik in het kader van het jaarlijkse schaakfestival in Groningen een korte match gespeeld tegen het piepjonge (12 jaar) talent Jorden van Foreest. Ik dacht soms aan mijn Russische leeftijdsgenoot, maar de match is goed doorstaan en ik ben er nog.

In een van open toernooien van het festival zag ik de recente winnaar van de PC Hooftprijs, de dichter Tonnus Oosterhoff. Hij had zijn eerste partij verloren, misschien als gevolg van de feestelijkheden waar een pasgelauwerde dichtervorst zich niet aan kon onttrekken.

„Zo meneer Oosterhoff, u staat nu weer met beide benen op de grond”, zei ik. Hij lachte en zei: „Ja, ik had die prijs graag ingeleverd als ik deze partij kon winnen. Maar schrijf dat maar niet op, anders denken ze dat ik verwend ben.”

Jevgeni Kobylkin-Vitaly Tsesjkovsky, Krasnodar 1999

1. d4 d6 2. Pf3 g6 3. c4 Pf6 4. Pc3 Lf5 5. Pd2 Lg7 6. e4 Lg4 7. f3 Ld7 8. Pb3 a5 9. Le3 a4 10. Pc1 0-0 11. Ld3 a3 12. b3 De wat vreemde opening is goed verlopen voor zwart. 12…c5 13. P1e2 Pc6 14. Lc2 Da5 15. Dd2 e5 16. dxc5 dxc5 17. Pd5 Pxd5 18. Dxa5

DIAGRAM Tseshkovsky

18…Pxe3 Er was niets tegen de huis- tuin- en keukenzet 18…Txa5, maar het is natuurlijk veel leuker om een dame te offeren voor twee stukken en een sterk initiatief. 19. Dc3 Door de schok maakt wit meteen een ernstige fout. Veel beter was 19. Dd2, omdat dan na 19…Pd4 20. Pxd4 pion g2 gedekt staat. 19…Pd4 20. Ld3 Pxg2+ 21. Kf2 Ph4 22. Pxd4 exd4 23. De1 f5 24. e5 Zwart had al duidelijk voordeel, maar 24. exf5 was een betere verdedigingskans. 24…Lc6 25. f4 Pg2 Nu gaat wits pion f4 verloren en daarmee stort zijn stelling in. 26. Dd1 Pxf4 27. Te1 Tfe8 28. e6 Te7 29. Kg3 Pg2 30. Te2 Pe3 31. Dg1 f4+ 32. Kh3 Om er snel een eind aan te maken begeeft de witte koning zich in een matnet. Ook 32. Kf2 Lf6 zou hopeloos voor wit zijn. 32…Txe6 Wit gaf op.

DIAGRAM McClement

    • Hans Ree