UvA brengt vuurwerk-vogelschrik in beeld

Het ontwaken van vogels vanochtend. Vannacht moet een soortgelijke rode vlek te zien zijn als het vuurwerk de lucht ingaat. Beeld IBED

Wie op 1 januari om 00:05 uur radarbeelden van het KNMI bekijkt, ziet grote wolken boven heel Nederland. Wolken die er om 23:59 nog niet waren. Niet van kruitdamp of vuurpijlen, maar van vogels. Vlak na de jaarwisseling gaan ze met tienduizenden tegelijk de lucht in, als reactie op het vuurwerk, zo ontdekten biologen van de Universiteit van Amsterdam (UvA).

Door Nienke Beintema
Zo’n drie kwartier blijft het heel druk in de lucht, tot een hoogte van 500 meter. Pas rond half 2 is de rust weer teruggekeerd. Samen met collega’s van het KNMI en de Koninklijke Luchtmacht hebben de UvA-biologen deze ‘nieuwjaarsvogelschrik’ de afgelopen jaren nauwkeurig in kaart gebracht met behulp van radar.

Vogelschrik online te volgen

Vorige maand schreven ze hierover in het wetenschappelijke tijdschrift Behavioral Ecology. En deze maand maakten ze een website waarop iedereen het verschijnsel tijdens de nieuwjaarsnacht zelf kan volgen.

De website laat het beeld zien van de weerradar van De Bilt - dezelfde als de Buienradar. Maar het beeld ziet er iets anders uit. Speciaal ontworpen software herkent namelijk welke deeltjes er in de lucht zijn: regen, stof, maar dus ook vogels. De software vertelt zelfs om hoeveel vogels het gaat.

Na de adrenaline volgt de energiedip

Het signaal is duidelijk, aldus Judy Shamoun-Baranes van de UvA. Direct na de jaarwisseling gaat een eerste grote golf de lucht in: zo’n duizend vogels per vierkante kilometer. Dan is het even relatief rustig, tot er rond 0:15 uur een tweede golf opvliegt. Shamoun: “Dan zijn de mensen klaar met hun nieuwjaarswensen en gaan ze weer verder met het afsteken van vuurwerk.”

Is het erg, dat vogels massaal de lucht ingaan? “Zo’n stressreactie kost veel energie”, zegt Shamoun. “Na de adrenalinepiek volgt altijd een energiedip. En juist dan moet zo’n vogel weer een veilige plek zoeken om te landen.” Ook op langere termijn hebben vogels daar wellicht onder te lijden.

    • een onzer redacteuren