Titanic zinkt vier keer, maar hoogleraar zinkt niet mee

The liner Titanic leaves Southampton, England on her maiden voyage Wednesday, April 10, 1912. (AP photo) AP

Honderd jaar na dato spreekt het zinken van de Titanic nog steeds tot de verbeelding. Grote klasseverschillen aan boord, een onzinkbaar schip dat zonk en ruim 1.500 doden. Genoeg ingrediënten voor een spannende film, zou je zeggen. Of voor een scherp wetenschappelijk artikel.

Dat dacht ook Bruno Frey (1941), nog steeds hoogleraar economie aan de Universität Zürich. Hij publiceerde in 2010 en 2011 maar liefst vier artikelen over deze scheepsramp. In al deze artikelen vergeleek hij het langzaam zinken van de Titanic met de snelle ondergang van de Britse oceaanstomer Lusitania, in 1915. De resultaten waren vier keer hetzelfde: op de Titanic hadden vrouwen, kinderen en mensen uit de eerste klas een hogere overlevingskans dan gemiddeld, op de Lusitania een lagere. Zelfs de conclusies van de vier artikelen komen overeen: op de Titanic werden sociale normen gevolgd (‘vrouwen en kinderen eerst’), op de Lusitania raakten mensen in paniek en was het ieder voor zich.

Een interessante observatie, maar waarom publiceerde Frey dit vier keer? Is dit zelfplagiaat? Daar lijkt het wel op, maar Olaf Storckbeck, journalist van de Duitse krant Handelsblatt, maakte op zijn blog bekend dat in 1986 al een artikel met soortgelijke strekking was gepubliceerd.

Op zijn blog bracht Storckbeck Frey nog verder in verlegenheid: de dataset waarop Frey zijn artikelen baseerde blijkt al meer dan vijftien jaar te worden gebruikt in het academisch onderwijs. In de statistiekbijbel Handbook of Statistical Analyses using SPSS (2004) wordt de ‘overlevingsanalyse’ zelfs uitvoerig behandeld als case study.

Opvallend is hoe de vier artikelen verschillen qua stijl en opbouw. De ene leest als een spannend boek, een andere als droge statistiek. Frey lijkt met zorg en aandacht te hebben geplagieerd. ‘To our knowledge, this is the first time that these shipping disasters have been analyzed in a comparative manner’, schreef Frey in de samenvatting van één van de vier artikelen. Maar wij weten: hij wist wel beter.

Lucas Brouwers

    • Lucas Brouwers