Snel met vakantie voor je vrije dagen vervallen

Vanaf 1 januari kun je vakantiedagen nog maar anderhalf jaar opsparen, in plaats van vijf jaar. Het is het Haagse antwoord op Europese uitspraken. Juristen verwachten rechtszaken, bonden proberen te repareren wat te repareren valt.

De ‘stuwmeren van verlof’ lopen vanaf morgen langzaam leeg. In 2011 konden werknemers hun vakantiedagen nog vijf jaar opsparen. Per 1 januari vervallen verlofdagen na anderhalf jaar, halverwege het volgende kalenderjaar. Opnemen dus, voor het te laat is.

„Een sabbatical, of een lange reis door Afrika, Azië of waar dan ook zal wat lastiger worden”, denkt Ruben Houweling, bijzonder hoogleraar arbeidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

In 2001 werd de houdbaarheid van vakantiedagen juist nog verlengd van twee naar vijf jaar. Zo konden werknemers vrije dagen oppotten om werk en zorg beter te combineren. Maar die regeling kan inmiddels teruggedraaid worden, stelt het kabinet. We hebben nu het zorgverlof, langer ouderschapsverlof en de levensloopregeling om voor onbetaald verlof te sparen.

„Dus gaan ze de vakantiedagen die werknemers in één jaar opbouwen een half jaar later alweer afpakken”, constateert Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam verontwaardigd. „Ik vind het een slechte wet.”

De nieuwe regeling is kort gezegd het Haagse antwoord op een Europese verplichting. Het is een tegemoetkoming aan werkgevers, in ruil voor de gelijkberechtiging van zieke werknemers.

Dat zit zo. In 2009 deed het Europees Hof van Justitie in Luxemburg, de hoogste rechter in de Europese Unie, twee geruchtmakende uitspraken. De eerste zaak was aangespannen door Gerhard Schultz-Hoff, werknemer van een Duitse pensioenverzekeraar, en een aantal Britse belasting- en douaneambtenaren. De tweede zaak draaide om Vicente Pereda, een Spaanse chauffeur.

De Duitser eiste een vergoeding voor de vakantiedagen die hij niet had kunnen opnemen, omdat hij ernstig gehandicapt was en dus arbeidsongeschikt. De Britten wilden bijna hetzelfde: de verlofdagen terug die ze wegens ziekte niet hadden gebruikt en die Her Majesty’s Revenue & Customs had geschrapt.

De Spanjaard Pereda had pech. Na een bedrijfsongeval in juli 2007 kon hij geen gebruik maken van zijn verplichte zomerverlof – op twee dagen na. De overige vakantiedagen kreeg hij niet terug van transportbedrijf Madrid Movilidad.

Het Europees Hof oordeelde in dat alle werknemers recht hebben op vakantie met doorbetaling van salaris, ook als ze langdurig ziek zijn of als ze ziek worden tijdens een vaste verlofperiode van het bedrijf. Het gaat om minimaal vier weken vakantie per jaar, zoals Brussel in 2003 al had voorgeschreven.

In Nederland was dat nog niet geregeld. Tot op heden bouwden zieke werknemers hier maximaal een half jaar lang vakantie op (tien dagen). „In strijd met de Europese regelgeving”, zegt hoogleraar Houweling. „Dat wisten we al tijden.”

Als de nieuwe vakantiewet morgen van kracht wordt, hebben zieke werknemers dezelfde vakantierechten als werkenden: twintig wettelijke verlofdagen per jaar. Na twee jaar kunnen zieke werknemers ontslagen worden, dus het gaat om maximaal veertig vakantiedagen. Het verschil met de oude situatie is dertig dagen (veertig min tien).

Goed nieuws voor werknemers, slecht nieuws voor hun bazen. Meer vakantiedagen kosten werkgevers meer geld. Ze moeten altijd kapitaal reserveren om werknemers die vertrekken openstaand verlof uit te betalen. Niet opgenomen vrije dagen worden ook elk jaar duurder. Als een werknemer meer gaat verdienen, dan stijgt de waarde van zijn niet opgenomen verlof mee.

De gelijkberechtiging van zieke werknemers zou het bedrijfsleven 100 miljoen euro per jaar extra kosten, volgens cijfers van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Die kosten zijn nu teruggebracht tot 30 miljoen euro door vakantiedagen na anderhalf jaar te schrappen. Deze compensatie moet voorkomen dat de ‘stuwmeren van verlof’ overstromen.

Ter info: 8.000 werkgevers (2 procent) zouden geconfronteerd worden met extra kosten, schat het ministerie. Voor de dertig extra opgebouwde vakantiedagen van een volledig arbeidsongeschikte werknemer met een modaal salaris zou een bedrijf 3.800 euro betalen.

De kortere vervaltermijn is ook bedoeld voor de gezondheid en veiligheid van werknemers, volgens minister Kamp (VVD) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. „Mensen moeten zich niet over de kop werken”, zegt zijn woordvoerder.

Nu volgen een paar nuanceringen. De kortere vervaltermijn geldt alleen voor de twintig wettelijke vakantiedagen, niet voor extra vakantiedagen uit de cao. Die laatste blijven wel vijf jaar geldig. Ook alle vakantiedagen die vóór 2012 zijn opgebouwd, vallen nog onder het oude regime .

Werknemers die „redelijkerwijs” geen vakantie hebben kunnen opnemen, kunnen bovendien bezwaar maken. „De criteria zijn vastgelegd”, zegt de woordvoerder van de minister: „Ziekte, het verplicht volgen van een bedrijfsopleiding, een groot aanbod van werk en/of een grote uitval van het personeel.”

Juristen verwachten dat deze uitzondering tot rechtszaken gaat leiden. „Wat is redelijkerwijs?”, stelt hoogleraar Houweling. „Je kunt het spiegelen: mag een werkgever redelijkerwijs een vakantieaanvraag weigeren? Stel dat iemand werkt bij een hele commerciële onderneming. De bedrijfscultuur is doorwerken. Mag een werkgever dan nee zeggen? Dat zal discussie opleveren.”

Verder is de nieuwe vakantiewet geen harde wet. Vakbonden kunnen de vervaltermijn aan de cao-tafel proberen te repareren. „Daar zijn we hard mee bezig”, zegt Maurice Limmen, vice-voorzitter van vakcentrale CNV. „We krijgen verschillende reacties van werkgevers. Sommigen zeggen: die oude vervaltermijn van vijf jaar is prima. Anderen kiezen een middenweg van drie à vier jaar. Weer anderen zeggen: ik kies voor de nieuwe termijn.”

Sommige werkgevers hebben bijvoorbeeld geen zin om hun salarisadministratie te wijzigen, merkt Dik van Leeuwerden, manager van het kenniscentrum wet- & regelgeving van salarisverwerker ADP. Nu worden de oudste vakantiedagen nog het eerst afgeschreven; vanaf morgen zouden dat de dagen moeten zijn die het eerst vervallen. „Werkgevers moeten wel beseffen dat er een financieel risico is als ze alles bij het oude laten”, zegt Van Leeuwerden. „Als je te maken krijgt met langdurig zieke werknemers kunnen de vrije dagen en de kosten oplopen.”

De crisis maakt het overleg over vakantiedagen lastiger, zegt Limmen van het CNV. „Zeker voor flexwerkers. Als je weet dat je werkgever niet aan je vastzit, sta je niet sterk. Loopt het overleg stuk, dan ligt de sanctie bij de bij de zwakkere partij: de werknemer. Opgebouwde vakantiedagen beschouwen wij als eigendom. Afnemen is onrechtvaardig.”

In de ogen van werkgeversorganisatie VNO-NCW is de nieuwe vakantiewet „redelijk evenwichtig”, zegt Alfred van Delft, secretaris arbeidsvoorwaardenbeleid. Hij verwijst naar een enquête van de werkgeversorganisatie AWVN. Werknemers zouden in 2010 gemiddeld 18,5 vakantiedagen hebben opgespaard, losjes berekend op een kostenpost van 15 miljard euro.

Bij de ANVR, brancheorganisatie van reisbureaus, hebben ze nog geen idee wat voor effect de nieuwe vakantiewet zal hebben. „Misschien gaan mensen vaker kortere vliegvakanties maken”, zegt woordvoerder Mirjam Dresmé. „Wat dichterbij, naar Barcelona of Rome.”

    • Eppo König