Newt Gingrich dan? Nee die wil ook niemand

Soms lijkt het alsof er twee Newt Gingrichen zijn. Als hij op het podium staat, zoals op een conservatieve conventie in Washington, neemt Gingrich twee poses aan, waar hij voortdurend tussen schakelt. Er is een Gingrich de intellectueel: een professoraal ogende, gezette historicus, die zinnen begint met „zoals Abraham Lincoln al zei”, of „Lord Acton waarschuwde er in de negentiende eeuw al voor dat”. En er is een Gingrich als straatvechter, die gromt en snauwt naar de „media-elite”, die Obama „met Air Force One terug zal sturen naar Chicago”, en die verongelijkt vaststelt dat de tegenstanders hem weer niet begrepen hebben.

Newt Gingrich (Harrisburg 1943) is de vleesgeworden paradox. Populair in de evangelische basis van de Republikeinse partij, waar hij het imago van Democratenvreter heeft. Toch nam hij een verkiezingsspotje op met de in Republikeinse kringen gehate Democratische leider Nancy Pelosi over de opwarming van de aarde.

Hij is een voorvechter van traditionele waarden en Godsbesef, maar zijn privéleven doet niet onder voor dat van Bill Clinton. Hij presenteert zichzelf als ideoloog en vergelijkt zich met Abraham Lincoln, omdat hij net als de grote president van de negentiende eeuw het rechtssysteem wil aanpassen. Zijn tegenstanders Mitt Romney en Rick Perry noemde hij „schoolkinderen”. Gingrich kijkt om zich heen en ziet weinig gelijken. Hij koketteert met een zekere arrogantie, maar kiezers vergeven hem die houding. Hij is misschien wel de laatste grote kanshebber tegen Mitt Romney.

Een paar maanden geleden was de campagne van Gingrich bijna voorbij. Zijn campagneteam nam collectief ontslag, omdat de politicus ook lui is. Hij ging liever varen met zijn derde vrouw Callista dan de campagnebus in.

Zonder personeel of geld bleef Gingrich doorgaan, al is hij er nog steeds niet geslaagd een campagneorganisatie op te bouwen. Gingrich zal daarom snel en spectaculair moeten winnen in de eerste staten om zijn campagne te redden; voor een slijtageslag met Mitt Romney heeft hij geen geld.

Zijn twee slechte eigenschappen, een groot ego en gebrek aan organisatietalent, kwamen deze week samen. In de belangrijke staat Virginia bleek Gingrich onvoldoende handtekeningen te hebben verzameld om mee te mogen doen aan de voorverkiezingen. Gingrich reageerde woedend en vergeleek de tegenvaller met de Japanse aanval op Pearl Harbor in 1941. De scheidslijn tussen een visionair en een narcist is soms dun, merkten Republikeinse commentatoren bezorgd op.

Gingrich groeide op in een lutherse familie in Pennsylvania en ging na een studie geschiedenis als docent aan de slag. Hij gaf les op een universiteit in Georgia, waarna hij vergeefse pogingen deed gekozen te worden in het Huis van Afgevaardigden. Op negentienjarige leeftijd vroeg hij zijn zeven jaar oudere vriendin ten huwelijk. Zijn eerste huwelijk hield stand tot 1980, toen begon hij een affaire met zijn latere tweede vrouw. Haar verliet hij weer voor zijn huidige vrouw. Even vaak veranderde hij van godsdienst: van lutheraan werd hij baptist, een paar jaar geleden bekeerde hij zich tot de Rooms-Katholieke Kerk.

Het jaar 1994 was beslissend in Gingrich’ carrière. De Republikeinen wonnen voor het eerst sinds decennia een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, en Gingrich leidde als voorzitter een harde oppositie tegen Bill Clinton.

De polariserende toon van Gingrich maakte hem ‘Man van het Jaar’ volgens het blad Time en inspireert nu nog altijd de conservatieve Tea Party-beweging. In 1998 probeerden Gingrich en de Republikeinse fractie Clinton vergeefs af te zetten. De partij werd hard afgestraft in tussentijdse verkiezingen en Gingrich trad af. Hij legde zich toe op lobbywerk en het schrijven van boeken. Hij verdiende 1,6 miljoen dollar door advies te geven aan Freddie Mac, een bedrijf in staatshanden dat hypotheken verstrekt. Om deze klus wordt Gingrich hard aangevallen door zijn tegenstanders, omdat Gingrich’ ideeën te koop zouden zijn.

Newt Gingrich voert geen campagne met traditionele thema’s. Hij besloot mee te doen aan de verkiezingen, zegt hij, omdat de Amerikaanse waarden als vrijheid en democratie onder druk staan door een te grote invloed van het Hooggerechtshof. Hij wil het mogelijk maken rechters te ontslaan of hun beslissingen te negeren als ze tegen het belang van de president ingaan. Het meeste applaus oogst hij op bijeenkomsten waar hij de rol speelt van retorische houwdegen.

Eénmaal gaf hij toe een fout te hebben gemaakt. Het klimaatspotje met Nancy Pelosi, zei hij onlangs, „was de grootste fout uit mijn leven”.

    • Guus Valk