Nederland 2012

Om naar uit de kijken: het interview in een eindejaarspecial van 2012 waarin de voormalige hooligan Wesley van W. terugkijkt op zijn doorgesnoven actie bij Ajax-AZ. Snotterende vriendin aan zijn zij, misschien een pasgeboren baby op schoot: hoe had hij zo stom kunnen zijn? „Ik kan mezelf wel voor m’n kop slaan.” Close-up van een betraand gezicht.

Want zo gaan die dingen: nadat de verontwaardiging geen grenzen lijkt te kennen (Schande. Malloot. Historisch dieptepunt), schiet het sentiment net zo makkelijk de andere kant weer op. Wacht maar.

Je ziet het vaker – nee, je ziet het iedere dag. Een incident krijgt enorme betekenis, een uitzinnige uitspraak is het gesprek van de dag, een kleine kwestie lijkt verstrekkende gevolgen te gaan krijgen – dit kan zo niet langer, dit is een historisch dieptepunt – en daarna vervliegt het net zo snel.

Vrijwel meteen nadat de halfvergeten tekenaar Gregorius Nekschot aankondigde te stoppen met het maken van zijn meestal onsmakelijke spotprenten over moslims, omdat de lol er nu echt wel af is, twitterde politica in ruste Femke Halsema ontsteld: ‘Dat Gregorius Nekschot stopt is een nederlaag voor elke aanhanger van de beschaafde rechtstaat #pijnlijk.’

Huh? Maar Femke, als dat echt zo is, dan kunnen we dat niet zomaar laten gebeuren, toch, wij aanhangers van de rechtsstaat, de beschaafde rechtsstaat nog wel? Wat gaan we eraan doen? Twitteren?

Door een stupide actie van het Openbaar Ministerie heeft Nekschot drieënhalf jaar geleden anderhalve dag vastgezeten, waarop terecht een storm van protest losbarstte. Daarna niks meer. Geen nieuwe arrestaties. Geen beroepsverboden, geen krantencensuur. Maar hoewel Nekschot niet vervolgd werd en zijn prenten overal te zien zijn, is het sindsdien helemaal mis met de vrijheid van meningsuiting in ons land.

De rechtsstaat heeft het toch al zo zwaar. In de media, ook in deze krant, wordt met de regelmaat van een stilstaande klok gewaarschuwd voor het gevaar dat PVV heet. Eerst werd Hitler er steeds bij gehaald, nu is het de rechtsstaat die ernstig gevaar loopt. Want wat blijkt: wie Wilders te grazen neemt, wil Wilders, heel gek, op zijn beurt ook te grazen nemen – en dat zijn we in onze gerieflijk beschaafde rechtsstaat niet zo gewend.

Dat strafrechtexpert Diederik Aben ondanks bewezen kwaliteiten niet benoemd is tot lid van de Hoge Raad komt doordat de PVV gedreigd zou hebben met een rel, waarna politici in de vaste Kamercommissie gedienstig meebogen. Een rel – en wat dan nog? Er is iedere dag een rel.

Het wordt wellicht tijd dat de ‘aanhangers’ van de rechtsstaat iets minder gerieflijk achteroverleunen en niet iedere keer dat zij worden uitgedaagd, hun toevlucht zoeken tot morele verontwaardiging – of zwijgend capituleren. Die angst voor rel en rumoer, die afkeer van het bestuurlijke establishment voor het moddergevecht lijkt me gevaarlijker dan alle intimidatiepogingen van de PVV bij elkaar.

Intimidatie werkt namelijk alleen bij bange mensen. Afgelopen jaar werd de Willem Arondeuslezing door PVV-opponent Thomas von der Dunk afgelast onder druk van de PVV. Ik ga er vanuit dat de gevestigde politieke partijen die toen meteen op hun rug gingen liggen, zich het komend jaar revancheren met een even uitgesproken spreker en net zo’n brisant onderwerp, uit naam van de verzetsheld Willem Arondeus. Ahum.

Morele verontwaardiging, zoek in de Hollandse jaaroverzichten eens naar een gebeurtenis waarbij die emotie niet de hoofdrol had. Het nieuws van de afgelopen maanden is dat die verontwaardiging eindelijk weer wat gelijkmatiger over links en rechts verdeeld is.

De rechtse mantra bij ieder incident luidt dan steevast: in wat voor land leven we? Ligt de boosheid bij links, dan volgt onherroepelijk: in zo’n land wil ik niet leven. Proef die zinnetjes. De aanleiding is verschillend, het pathos is hetzelfde.

Geen volk dat zo van zijn eigen woede geniet als het onze. Het is een dagelijks portie morele geschoktheid waaraan zelden praktische consequenties verbonden worden. Wanneer er om actie gevraagd wordt, overheerst ineens angstvalligheid. Dat zal in 2012 vast heel anders worden.

    • Bas Heijne