I Journalistieke en andere dilemma's

Het was een prachtig journalistiek jaar, 2011. Onze correspondenten waren in Afrika en Azië om de Arabische Lente te verslaan. We analyseerden de eurocrisis. We wisten als eerste in Nederland de onthullingen van WikiLeaks te brengen. We beschreven het wedervaren van Dominique Strauss-Kahn. We volgden het kabinet op de voet en gingen de gevolgen van de besparingen in de cultuursector na. We coverden Ajax op het veld en in de bestuurskamers. We zochten naar het Higgsdeeltje en reisden met André Kuipers naar de ruimte.

Dat alles gebeurde tegen de achtergrond van veel en ingrijpende veranderingen op de redactie en in de krant. Een jaar in tien punten.

1. De pijnlijke afslanking van het personeelsbestand op de redactie. Na grondige gesprekken met alle journalisten namen we afscheid van dertig mensen. De redactie telt nu nog ruim tweehonderd voltijdse vaste mensen. Afscheid nemen van collega’s, van wie de meesten ook met hart en ziel voor deze krant werkten, is zonder meer het moeilijkste dat we dit jaar deden.

2. Parallel met de afslanking van de redactie staken we veel tijd in het aantrekken van nieuw talent voor de krant en de site. Dat is ook moeilijk, maar vanzelfsprekend veel prettiger. Het geeft dan vervolgens bijzonder veel voldoening te zien hoe nieuwe mensen met frisse ideeën voor nieuw elan kunnen zorgen dat past bij NRC zoals wij die voor ogen hebben.

3. Begin maart ruilde NRC Handelsblad zijn statige, maar in onze ogen ook wat slome en ouderwetse broadsheetvorm in voor de meer dynamische tabloid. In de hoofdredactie waren we ervan overtuigd dat die vorm onze inhoud veel beter ondersteunde. We hielden ons hart vast of de lezer zich niet van ons zou afkeren. Het tegendeel gebeurde.

4. In diezelfde periode lanceerden we een nieuwe zaterdagkrant, NRC Weekend. Niet de zesde krant van de week, maar een krant met weekendgevoel. Met achtergrond en diepgang. En met een nieuw lifestylekatern, Lux. Dat laatste stuitte op verzet bij lezers die vonden dat lifestyle niet bij NRC thuishoort. Wij menen dat de krant zowel van het hoofd als het hart, en soms ook van de buik moet zijn. Een krant die van het Binnenhof tot de keuken reikt, van het Witte Huis tot de catwalk, van de dealingroom tot de showroom – in gepaste verhoudingen.

5. In september zetten we een fout recht die we in maart hadden gemaakt: toen hadden we het aparte katern Opinie & Debat laten ‘opgaan’ in het eerste katern van de weekendkrant. Daardoor gaven we de indruk dat we minder belang hechtten aan opinievorming. Nu is Opinie & Debat weer een aparte bijlage van NRC Weekend.

6. Over bijlagen gesproken: we hebben dit jaar, onder meer om druktechnische redenen, te veel met bijlagen geschoven. Aanvankelijk vond u het Cultureel Supplement én Boeken samen op vrijdag; toen verschoven we ze naar donderdag, om ze ten slotte hun huidige plaats te geven: op donderdag het CS, op vrijdag Boeken. Op woensdag lanceerden we een nieuw supplement: Film. Begin volgend jaar komen we ook met een nieuwe bijlage op maandag en dinsdag. De Wereld wil elke maandag vooruitblikken op wat er op het buitenlandse politieke toneel gebeurt. Mens& kijkt elke dinsdag naar u en onszelf.

7. Ook aan het ritme in de dagkrant hebben we met de redactie hard gesleuteld: de eerste drie pagina’s werden een etalage met het belangrijkste nieuws, de commentaren van de krant en een nieuwe column ‘In Nederland’. Dan volgt hét thema van de dag dat we, in principe over twee, maar als het moet over meer pagina’s grondig uitwerken. En in het midden van de krant leggen we een ‘Groot Verhaal’; vaak een wat apart journalistiek werkstuk, liefst uitbundig geïllustreerd.

8. Er is veel gedacht over en gepraat met oude en nieuwe columnisten. Het experiment om politici een wisselcolumn te geven in de krant werd door de lezer met gemengde gevoelens ontvangen. Met name het feit dat Martin Bosma van de PVV, samen met Femke Halsema (GroenLinks) en Ton Elias (VVD) een plek kreeg in onze krant maakte sommige lezers boos. Verschillende lezers zegden hun abonnement op. In september begon een nieuwe reeks, waarin Frans Timmermans (PvdA), Elbert Dijkgraaf (SGP) en Ad Koppejan (CDA) elkaar afwisselen. Begin volgend jaar stoppen we met de politieke wisselcolumn.

9. Veel aandacht ging naar de vorm van de krant. Kwaliteitsjournalistiek mag dan van de lezer nog wel eens vragen dat hij zijn hoofd gebruikt; het moet natuurlijk geen grijze en vervelende journalistiek zijn. Koppen en inleidingen, foto’s, presentatie van stukken: we zijn er soms nog niet goed genoeg in. Daar blijven we dus aan werken.

10. Samen met veel lezers streden we tegen fouten in de krant. Het zijn er niet meer dan vroeger, bleek uit een steekproef van een van onze medewerkers. Maar nog wel te veel. Dat we elke dag, onder hoge tijdsdruk, een krant van pakweg 50.000 woorden uitgeven, is geen excuus.

Bovenal dachten wij, redactie en uitgeverij, na over de toekomst. Over de vraag welke krant de lezer van ons verwacht, over nieuwe digitale initiatieven, over de voor- en de nadelen van een mogelijke ochtendeditie van deze krant, over de financiële basis waarop kwaliteitsjournalistiek moet berusten, over de rol die we willen spelen in het medialandschap van 2012 en later.

In dat denkproces komen steeds weer dezelfde woorden boven: grondig, helder, genuanceerd, ernstig en exact. Dat zijn onze ijkpunten. En als we de stijgende verkoopcijfers van NRC Handelsblad en nrc.next zien, geloven wij ook dat de lezer ons daar in volgt.

    • Peter Vandermeersch