De vier vrouwen die 2012 interessant gaan maken

Wie had gedacht dat een hoogleraar faillissementsrecht, tevens grootmoeder, zó tot de verbeelding kon spreken. Maar toen in september op YouTube een filmpje verscheen waarin Elizabeth Warren in amper twee minuten fel uiteenzette waar het in Amerika volgens haar aan schort, was het meteen een hit.

„Niemand in dit land is op eigen kracht rijk geworden, niemand”, zei Warren (62, Democraat), in een klassiek Amerikaans campagnedecor – een huiskamer gevuld met welwillend luisterende kiezers in poloshirts en zomerjurken. „Heb je ergens een fabriek gebouwd? Mooi. Maar laten we duidelijk zijn. Je hebt je goederen op de markt kunnen brengen dankzij de wegen waarvoor wij allemaal betaald hebben. Je was veilig in je fabriek dankzij de politie en de brandweer die betaald zijn door ons allemaal.”

„Als je een groot succes van je fabriek hebt gemaakt, God zegene je en hou er een flink stuk van voor jezelf. Maar het onderliggende sociale contract is dat je daarvan een deel gebruikt om mee te betalen voor de jongens en meisjes die stráks klaar staan.” Kortom, wie goed verdient moet ook goed belasting betalen.

Bij de Republikeinen wordt zulke taal al snel afgedaan als klassenstrijd. Democraten smullen ervan. Na drie jaar Obama zijn ze danig teleurgesteld in wat hun president heeft bereikt. Maar hier stond eindelijk weer eens iemand die hen enthousiast kan maken, met klare taal over de economie, over de groeiende ongelijkheid en over de onrechtvaardigheid dat financiële instellingen die de crisis veroorzaakt hebben gered worden, terwijl de middenklasse mag dokken. Dat zijn niet alleen economische kwesties, zegt Warren, het zijn morele kwesties.

Warren voert campagne in Massachusetts voor een zetel in de Senaat, maar ze heeft landelijke bekendheid. Als drijvende kracht achter een nieuwe overheidsinstelling voor de bescherming van consumentenbelangen bij financiële transacties, ontpopte ze zich afgelopen jaren al als een geduchte tegenstander van ‘Wall Street’. En nu is ze de heldin van links Amerika, in een tijd dat links nog maar weinig helden heeft.

Vier politici gaan in 2012 een belangrijke rol spelen, en Warren is er één van. Niet omdat het nou zo veel uitmaakt wie die ene Senaatszetel wint, maar wel omdat zij kan laten zien of het mogelijk is een politieke invulling te geven aan de onvrede over de economische verhoudingen in Amerika. Het is de vraag of de alweer bijna vergeten beweging Occupy Wall Street uitpietert, of alsnog een vervolg krijgt op Capitol Hill.

Ook de andere drie politici die 2012 interessant gaan maken, zijn vrouwen. Hillary Clinton heeft na drie zware jaren als minister van Buitenlandse Zaken in eigen land niets van haar glans als politieke ster verloren. Als Obama haar aanbiedt van plaats te ruilen met Joe Biden, en als zijn running mate de verkiezingen in te gaan, zal dat zijn campagne een broodnodige impuls geven. Het vooruitzicht van Hillary als vicepresident, deze week nog bepleit door oud-minister van Arbeid Robert Reich, zou de kansen van Obama op herverkiezing flink vergroten. Meer nog dan Warren kan Clinton de uitgebluste Democraten oppeppen en naar de stembus krijgen. Als ze zich echter van de regering zou distantiëren, kan dat Obama veel schade doen.

In Europa gaat Angela Merkel ook het nieuwe jaar weer domineren. De vraag is niet alleen of het haar lukt de eurozone en de Europese Unie bijeen te houden. Daarvoor moet ze eerst haar wankele coalitie in de Bondsdag bijeenhouden. Valt die uiteen, dan maakt dat de situatie er voor heel Europa nog onzekerder op dan zij nu al is. Merkel moet haar eigen achterban aan zich blijven binden, zonder de Grieken, de Italianen, de Spanjaarden, de Fransen en de Britten te verliezen.

Een cruciale speler in Frankrijk ten slotte, en daarmee in het hele Europese spel, is Marine Le Pen, leider van het extreemrechtse Front National. Haar populariteit groeit gestaag. In grote delen van het land laat ze volgens peilingen zowel president Sarkozy als de socialistist Hollande achter zich. Ze maakt een serieuze kans over vier maanden door te dringen tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Al is de kans klein dat ze vervolgens ook president wordt, de invloed van haar nationalistische en anti-Europese ideeën zal flink toenemen.

Warren is van deze vier politici – twee populisten, twee door de wol geverfde wereldspelers – de onbekendste. Politiek is zij een onbeschreven blad. Kiezers kunnen al hun hoop en verwachtingen nog op haar projecteren, ze zeult nog geen geschiedenis van gebroken verkiezingsbeloftes en andere tegenvallers met zich mee. Dat maakt het extra spannend om te zien of ze links in Amerika een stem kan geven.

Juurd eijsvoogel

Voortaan staat de column van Juurd Eijsvoogel op maandag in de krant, in de nieuwe bijlage De Wereld die vanaf 9 januari bij NRC Handelsblad verschijnt.