De onvermijdelijke knal

WFA02:VUURWERK:GOIRLE:28DEC2006- ***ARCHIEFFOTO 2005*** Het zwaardere siervuurwerk, dat dit jaar voor het eerst legaal in Nederland mag worden verhandeld, verkoopt als een tierelier. De Raad Nederlandse Detailhandel (RND) en de vuurwerkimporteurs verwachten dat met de jaarwisseling voor miljoenen euro's meer dan vorig jaar aan vuurwerk de lucht in gaat. WFA/ls/str. Ruud Verhalle WFA WFA

Het afgelopen jaar heeft een groepje geleerden het wereldnieuws gehaald door te twijfelen aan de Oerknal. Dat is de grootste knal uit de geschiedenis, het ongelofelijke geluid waarmee het ontstaan van het heelal gepaard is gegaan. Dat is ongeveer 13,7 miljard jaar geleden. Op hetzelfde ogenblik zijn ruimte en tijd ontstaan. Het heetste punt, ongeveer 10 graden tot de 28ste (celsius) ontplofte en daarmee was het begin van alles gegeven. Ik begrijp er niets van maar ik vind het jammer dat deze theorie nu ondergraven wordt. Toen ik op de middelbare school er voor het eerst van hoorde, dacht ik: daar had ik bij willen zijn.

In het midden van de veertiende eeuw, probeerden de mensen goud te maken door van alles en nog wat te mengen en op een vuurtje te zetten. Een Duitse monnik, Berthold Schwartz, probeerde het met houtskool, salpeter en zwavel. Beng! Hij had het buskruit uitgevonden. Omwenteling in de beschaving. In Freiburg waar hij geboren is, staat een standbeeld van hem. Overigens hadden de Chinezen waarschijnlijk al eerder buskruit gemaakt.

Daarna hebben we dankzij Alfred Nobel in 1866 het dynamiet gekregen, veel krachtiger dan buskruit. Nobel heeft er veel geld mee verdiend maar op den duur kreeg hij wroeging. Om de intussen aangerichte schade enigszins goed te maken, heeft hij de Nobelprijzen ingesteld. We hebben geen Schwartzprijs voor de Vrede. Hij leeft in het Nederlandse voort door een uitdrukking. Hij heeft het buskruit niet uitgevonden, zeg je van iemand die zich niet van zijn snuggerste kant laat zien.

Als u dit leest op de dag dat deze krant verschijnt, is het Oudjaar. De hele dag heeft het al geknald dat het een lieve lust is. Nog een paar uur en je kunt je weer enigszins voorstellen hoe het vroeger aan de Europese fronten was en nu in Bagdad of Homs. Maar dit lawaai maken we voor ons plezier of om onszelf te bevestigen. We zijn hier op aarde, springlevend! Dat wordt door dit lawaai bewezen.

Ik denk weer eens aan Rudy Kousbroek. Een uitvinding deugt pas als die met een knal gepaard gaat, schreef hij. Hij had en heeft gelijk. Als je iets gemaakt hebt, een constructie, een mooie zin, een schilderij, kun je dat beschouwen als een bevestiging van je bestaan op aarde. Maar er hoort iets bij. Iedereen moet het weten. En dan is er geen beter middel dan de knal.

Aan het einde van het jaar willen we iedereen laten weten dat we er nog zijn en dat we klaar staan om het volgend jaar te verslinden. Daarom steken we een rotje af. Een rotje? Zo’n lullig plofje? Daarmee kun je in het middernachtelijk gedaver niet tevoorschijn komen, allang niet meer. Begin eens met een kanonslag. Verhoudingsgewijs ook niet veel bijzonders, maar in ieder geval weten je buren weer dat je er nog bent. Het kan veel beter. Zoals ieder jaar worden we in deze laatste dagen overstelpt met berichten over illegaal vuurwerk, vroeger veel uit België, nu steeds meer uit Oost-Europa. Op het nieuws van RTL4 zag ik dinsdagavond een proefexplosie waarbij een bouwkeet werd opgeblazen. Gejuich.

Na zo’n stukje nieuws komen dan de beelden van de onbedoelde gevolgen, uitrukkende ambulances, brandwonden, ooglappen, een arm die eindigt in een stompje. Maar helpt het? Nee. Elk jaar kunnen de vuurwerkwinkels rekenen op meer klandizie. Eind vorige eeuw kon je in Amerika een boek kopen, The Anarchist Cookbook, samengesteld door William Powell. Alles kon de liefhebber erin vinden, de recepten van de gevaarlijkste explosieven, natuurlijk, maar ook hoe je boobytraps maakt, de geluiddemper voor een kalasjnikov, kortom alles wat een jongen toen moest weten.

En nu? Ik heb binnen een paar seconden een filmpje op YouTube gevonden. Met een vijzel en een stamper is een anonymus bezig buskruit te maken. Het product wordt in een streep op een ijzeren plaat gelegd en aangestoken. Een goed mengsel, de streep sist in een felle vlam naar zijn eindpunt. Volgende proef. Het buskruit wordt op een hoopje gelegd. Voorzichtig een lucifer erbij en: een geweldige vlam. Dat weet niet iedereen, maar buskruit ontploft alleen als het in een huls zit opgesloten. In de open lucht aangestoken veroorzaakt het een verrassend snelle, felle en verschroeiende vlam. Plots heb je geen wimpers en wenkbrauwen meer; en dan heb je nog geluk gehad.

Heel vroeger gingen kleine jongens gewapend met een klappertjespistool de straat op. Wat is een klappertje? Een minuscule hoeveelheid buskruit, gelijmd tussen twee ronde stukjes rood papier, met een diameter van ongeveer zeven millimeter. Je legde het op een vlakje van je pistool en haalde de trekker over. Door veerkracht bewogen sloeg een hamertje op het klappertje en zo werd het gewenste knalletje veroorzaakt. Je had ook rolletjes met honderd klappertjes voor de repeteerklappertjespistolen. Deze wapens zijn in onbruik geraakt. De beschaving schrijdt voort. Op de eerste ochtend van het nieuwe jaar weten we welke vorderingen we deze keer hebben gemaakt.

    • S. Montag