Recht en Bestuur in 2011: Wallen, wietteelt, huiselijk geweld, de rechter beknot, Sahar en Mauro

Op nrc.nl blikken we terug op 2011. Wat waren de belangrijkste ontwikkelingen bij veiligheid, rechtsstaat en migratie?

Wat sprong er in 2011 op het gebied van criminaliteit uit?

• Het Amsterdamse Wallen gebied blijkt volgens het Emergo rapport al jaren een criminele vrijstaat. De helft van het aantal bedrijven wordt geleid door een beroepscrimineel. Boven- en onderwereld zijn er vervlochten.

Huiselijk geweld blijkt in Nederland een volksziekte. Tussen de 200.000 en 230.000 mensen zijn regelmatig slachtoffer. 1 miljoen mensen worden incidenteel door een partner, ouder of kind geslagen.

Voetbalgeweld houdt aan. In Rotterdam werd het Maasgebouw bestormd door Feyenoord aanhang, waarop agenten hun wapens trekken. De politie verdenkt de harde kern van de Ajax aanhang van grootschalige drugshandel.

• Voor het eerst is er weer een proces tegen verdachten met witte boorden. In het zogeheten Klimop proces worden zeer hoge straffen geëist van 3 tot 7 jaar cel tegen zakenlieden uit de pensioenfonds- en vastgoedwereld. De fiscus legt navorderingen tot 330 miljoen euro op.

• In de RK kerk blijken ongeveer 800 geestelijken tussen 1945 en 1981 tot 20.000 kinderen, vooral pupillen, seksueel te hebben misbruikt.

• Justitie en openbaar bestuur in Brabant pakken ´vrijplaatsen´ voor wietteelt aan. In het zuiden van het land beginnen coffeeshops vrijwillig buitenlanders te weigeren. Per 1 januari 2012 wil het kabinet coffeeshops als ‘cannabisclubs’ aanmerken, met ledenpassen waar toeristen niet voor in aanmerking komen.

• In Tilburg wordt een frauderende hoogleraar ontdekt, die de uitkomst van zijn onderzoeken fingeerde. Hij wordt ontslagen en levert zijn doctorsbul in.

Welke structurele ingrepen in de rechtsstaat deden zich in 2011 voor?

• De vrijheid van de strafrechter wordt ingeperkt. Er komen voor een aantal ernstige gewelds- en zedenmisdrijven verplichte minimumstraffen. Wie binnen 10 jaar opnieuw een misdrijf pleegt waarop een maximum gevangenisstraf staat van 8 jaar of meer krijgt tenminste vier jaar. Wie bijvoorbeeld opnieuw een moord pleegt krijgt dan tenminste 15 jaar. De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak noemt de voorstellen overbodig. De rechters straffen in lijn met wat de burger wil.

• Er komt een hoge financiële drempel voor de toegang tot de rechter. De verplichte griffierechten worden sterk verhoogd. Wie een geschil bij de rechter heeft bijvoorbeeld over een rekening, vergunning, parkeerheffing, aanslag of echtscheiding moet vijfhonderd à duizend euro betalen. Nog los van advocatenkosten. Het kabinet wil procederen ´kostendekkend´ maken en zo 240 miljoen besparen. De raad voor de rechtspraak vraagt per brief aan de Staten-Generaal dit voorstel af te stemmen omdat het onacceptabel is.

• De vergoeding voor gesubsidieerde rechtsbijstand gaat verder omlaag. Het wordt voor advocaten financieel veel moeilijker gemaakt om nog pro deo zaken te doen. De eigen bijdrage voor cliënten gaat omhoog. Advocaten betoogden in toga op het Plein voor de Tweede Kamer.

• Het kabinet verwijt het mensenrechtenhof in Straatsburg zijn “gezag te verzwakken” door zaken te behandelen die „slechts op perifere wijze verband houden met mensenrechten’’. Het kabinet wil de drempel om in Straatsburg te procederen verhogen met griffierechte. Er zouden boetes moeten komen voor wie lichtvaardig klachten indient. En advocaten die ‘Straatsburg’ als actiemiddel gebruiken zouden disciplinair gestraft moeten worden.

• De Tweede Kamer benoemde strafrechthoogleraar Ybo Buruma ondanks verzet van de PVV tot raadsheer na een unieke schriftelijke stemming in de Hoge Raad, maar zwichtte voor bezwaren van de PVV tegen de benoeming van Diederik Aben, advocaat-generaal, tot raadsheer. Daarop stelde de Hoge Raad achter de schermen de benoeming van een ander in zijn plaats voor. Tegen beide kandidaten had de PVV politieke bezwaren. De één was een PvdA-lid. De ander had een interne notitie geschreven over de wrakingsprocedure in het proces Wilders.

Wat gebeurde er in 2011 op het terrein van migratie?

• Een Angolees één oudergezin krijgt via de rechter gedaan dat zogeheten vertrekweigeraars niet uit elkaar mogen worden gehaald. Ook mag zo’n gezin niet dakloos worden gemaakt. En de kinderen mogen evenmin een instelling of pleeggezin worden geplaatst zodat hun ouders wel dakloos kunnen worden gemaakt.

• Verwesterde Afghaanse meisjes die langer dan 8 jaar in Nederland verbleven zullen toch niet uitgezet worden en wel omdat hun leven daar gevaar loopt. Het beleid werd gewijzigd na een rel rond de Afghaanse middelbare scholiere Sahar. Een nationale actie om de ingeburgerde Angolese scholier uit Limburg, Mauro Manuel, te laten blijven slaagt echter niet. Hij krijgt alleen een studievisum, vooral omdat Angola geen gevaarlijk land meer is en hij daar nog familie zou hebben. Het lot van ingeburgerde buitenlandse kinderen zonder verblijfstitel staat echter prominent op de politieke agenda.

• De ‘zeer substantiële daling’ van immigratie uit het regeerakkoord werd in 2011 niet waargemaakt. In het eerste half jaar van 2011 was de daling van het aantal asielzoekers 170 personen. Jaarlijks komen er ongeveer 15.000 vluchtelingen Nederland binnen.

• Ook het Hof van Justitie in Luxemburg oordeelt dat Nederland geen vluchtelingen mag terugsturen naar andere EU-landen als die niet voor een menswaardige opvang kunnen zorgen. Daarmee wordt een eerdere uitspraak van het Hof in Straatsburg onderschreven die Griekenland afkeurde als bestemming voor uitgewezen vluchtelingen. Deze uitspraak zorgde bij het kabinet voor grote ergernis en wakkerde een politiek debat aan over de vraag of het Straatsburgse Hof zich wel aan zijn mandaat hield.

Welke opvallende ontwikkelingen heeft de redactie vergeten? Reageren alleen onder volledige naam

    • Folkert Jensma