Miljoenen Chinezen bloggen door de mazen van het web

China telt al meer dan 300 miljoen inwoners die ‘sjalen breien’ op internet. Iedereen kan zijn zegje doen via het sociale netwerk Weibo. Het gezag raakt de regie kwijt.

People use computers in an internet cafe at the centre of Shanghai January 13, 2010. Google Inc may pull out of China because of censorship and cyber attacks on rights activists, further straining Sino-U.S. relations as Washington prepared to tackle global Internet censorship. Google, the world's top search engine, said on Tuesday it may close down its Chinese-language google.cn website and shut its offices after it uncovered sophisticated China-based attacks on human rights activists using its Gmail service around the world. REUTERS/Nir Elias (CHINA - Tags: BUSINESS POLITICS SCI TECH) REUTERS

Zelfs in het land van de grote getallen heeft de spectaculaire opmars van het microblog Weibo verbazing gewekt. In de Chinese media is 2011 omgedoopt tot het ‘Jaar van Weibo’, Mandarijn voor ‘klein blog’. Het aantal geregistreerde gebruikers steeg van 63,1 miljoen (herfst 2010) naar ruim 300 miljoen op dit moment.

„Weibo is een van de belangrijkste vormen van massacommunicatie geworden in China, komend jaar zal het aantal microbloggers de grens van 400 miljoen zeker overschrijden. De manier waarop wij met elkaar communiceren, verandert heel snel en dat heeft allerlei sociale, economische en politieke gevolgen”, zegt Chen Tong, directielid van Sina.weibo, de belangrijkste leverancier van internetdiensten.

Volgens het onderzoeksbedrijf Analysys International overtrof de groei van Weibo dit jaar die van Twitter en Facebook samen. Die trend zal zich voortzetten. Volgens Analysys zullen in 2015 750 miljoen Chinezen over internet beschikken en zal het gebruik van steeds slimmere mobiele telefoons stijgen naar bijna een miljard.

Als ook de twee grootste mobiele telefoonbedrijven ter wereld, China Mobile en China Unicomm, Weibodiensten gaan leveren zal het gebruik van microblogs naar een nog hogere versnelling overschakelen.

Weibo wordt soms gedefinieerd als een Chinese kloon van Twitter en dat klopt als het gaat om de uitwisseling van korte teksten, niet langer dan 140 karakters. Aan de berichtjes kunnen ook tekstfiles met lange blogs, videofilms, foto’s en geluid worden gekoppeld, die door geregistreerde gebruikers kunnen worden verspreid en gedeeld.

Dat de Amerikaanse sociale media in China verboden zijn en permanent worden geblokkeerd voor internetters zonder speciale software heeft beslist bijgedragen aan de groei van Weibo.

Maar doorslaggevend is dat het microblogsysteem door een groot publiek dat geen Engels spreekt, is te volgen en te gebruiken. Onder de 300 miljoen microbloggers zijn acht miljoen gebruikers in Taiwan, Hongkong en Macau en een onbekend aantal in de diaspora.

Er is ook een nieuw begrip ontstaan: zhi weibo, dat vertaald moet worden als ‘een sjaal breien’. Wordt er in Europa en de VS getweet, in China wordt aan zhi weibo gedaan. Sociaal en gezellig sjalen breien doen niet alleen vrienden, families, studenten en sportclubs, maar ook ondernemingen en de overheid.

Ondernemingen gebruiken Weibo om producten gericht onder de aandacht van doelgroepen te brengen. Tv-, sport- en filmsterren onderhouden via Weibo contact met hun fans, en dat doen ook hun buitenlandse collega’s, zoals Lionel Messi, Ronaldo en Avril Lavigne. Inmiddels hebben 97 buitenlandse ambassades, consulaten en internationale instellingen, waaronder de Verenigde Naties, de Wereldbank en het IMF Weibo opgenomen in hun communicatiearsenaal.

Dat opeens iedere Chinees met een Weibo-microblog een reporter, commentator en soms zelfs agitator kan zijn, ontdekten de autoriteiten toen zij afgelopen zomer na een groot ongeluk met de nieuwe hsl-treinen bij Wenzhou werden beschuldigd van incompetentie en corruptie. Van elke staking, demonstratie of lokale rebellie bereiken tegenwoordig verslagen, foto’s en video’s via Weibo een groot, vaak ook internationaal publiek.

Kritische journalisten, dissidente schrijvers en mensenrechtenadvocaten die vaak botsen met de autoriteiten beschouwen Weibo daarom als een van de belangrijkste mediaontwikkelingen sinds de uitvinding van de drukpers in China. Sommigen Chinese bloggers spreken zelfs over een ‘game-changer’ als het gaat om de vrijheid van meningsuiting.

Weibo is inderdaad een relatief vrij medium. Het is praktisch onmogelijk de vele miljoenen teksten te controleren en te censureren. De censoren kunnen het medium ondanks het gebruik van geavanceerde software niet bijhouden, zeker niet als inventieve microbloggers versluierende woorden en begrippen gebruiken om hun meningen voor goede verstaanders kenbaar te maken.

De Communistische Partij van China (CPC) maakt zich daar grote zorgen over. „Weibo is een grote en dynamische pool van nieuws, commentaren en soms ook zeer schadelijke geruchten. Hoewel slechts tien procent van de Chinese internetgebruikers geïnteresseerd zijn in actuele zaken, hebben hun meningen toch grote invloed op de Chinese politiek, de economie en de maatschappij”, erkende het Chinese Volksdagblad, de officiële krant van de CPC, onlangs.

Sindsdien kondigen nationale en regionale overheden steeds strengere maatregelen aan om toch greep te krijgen op de dagelijkse stroom van honderden miljoenen berichtjes. In Peking en Guangzhou moeten vanaf 1 januari alle internetgebruikers zich laten registreren..

Internetbedrijven moeten hun afdelingen met ‘waakhonden’ uitbreiden en dat is niet alleen om handelaren in porno, drugs, peuters, baby’s en menselijke organen op te sporen. Weibo-gebruikers die zich niet laten registreren zijn strafbaar en dat geldt ook voor degenen die ‘staatsondermijnend materiaal’ verspreiden.

Aanvankelijk dachten de autoriteiten de controle over te kunnen laten aan de particuliere internetbedrijven. Na een stortvloed aan klachten van lokale bestuurders zijn ze daarvan terug gekomen. Even is overwogen Weibo helemaal te verbieden. Uit vrees voor een breed protest is deze optie afgewezen.

In plaats daarvan is besloten dat overheidsdiensten actief ‘sjalen’ moeten breien om „beter en intensiever te communiceren met de bevolking”. Het Volksdagblad noemt dat ook „het kanaliseren van de publieke opinie” en „het creëren van een gezonde en open internetcultuur”. Twintigduizend partijfunctionarissen en -departementen hebben volgens de laatste tellingen microblogs geopend, waarin zij proberen „geruchten” te ontzenuwen en „ socialistische waarden” te propageren.

Volgens de Nanfang Zhoumo, een liberaal weekblad in Guangdong, zijn deze blogs of „doodsaai” of alleen maar propaganda en hebben daardoor geen echte communicatieve waarde. „De vraag is of een gecentraliseerde overheid die grote waarde hecht aan een strakke regie van de propaganda wel in staat is op een aantrekkelijke manier gebruik te maken van Weibo”, aldus een columnist van dit blad. Dat ook sommige politiekorpsen en staatsveiligheidsbureaus de afgelopen weken zijn gaan microbloggen, heeft het ‘internetbeschavingsoffensief’ (Volksdagblad) niet meteen succesvoller gemaakt, want de politie wordt diep gewantrouwd.

Voor professor Hu Yong, hoogleraar politicologie aan Universiteit van Peking, die college geeft aan aankomende journalisten, staat vast dat de autoriteiten in 2012 „op robuuste wijze” zullen proberen de greep op Weibo te versterken. „Weibo heeft een reeks van sociale en politieke reacties losgemaakt. Heel duidelijk is geworden dat het gezag van de autoriteiten niet meer vanzelfsprekend is. Er zijn natuurlijk traditionele middelen om dat gezag af te dwingen en Weibo te censureren, maar dat zal op lange termijn niet volstaan”, denkt Hu Yong.

    • Oscar Garschagen