Zonder vrouw geen democratie

De naam van Golda Meir was ooit meer dan genoeg om het verschil tussen Israël en de Arabische Umwelt te schetsen. De van geboorte Oekraïense Golda Meir (1898-1978), van 1956 tot 1974 respectievelijk minister van Buitenlandse Zaken en premier, was het gezicht van het egalitaire, genderneutrale en democratische Israël in een autoritair masculien Midden-Oosten, waar vrouwen werden onderdrukt.

Die tijd van Golda Meir is voorbij. Israël is, zeker in Jeruzalem, een land aan het worden waar de segregatie tussen man en vrouw steeds scherpere contouren aanneemt. De staat, die zich erop laat voorstaan dat man en vrouw gezamenlijk dienen in het leger, moet nu toezien hoe ultraorthodoxe joodse mannen sectoren van het publieke leven onder controle krijgen en daar schoolmeisjes bespuwen wegens hun kleding en vrouwen dwingen om gescheiden in het openbaar vervoer te reizen.

Deze orthodoxe misogynie en intolerantie begint angstaanjagend veel te lijken op de vrouwenhaat elders in het islamitische Midden-Oosten en het theocratische Iran, waar de ‘overspelige’ vrouw Sakineh Mohammadi Ashtiani nu al anderhalf jaar wacht op de doodstraf.

Maar die parallel is te simpel. De ultraorthodoxe Haredim, die vrouwen belagen alsof de straat van hun is, hebben amper wortels in het Midden-Oosten. Ze komen uit een Oost-Europese traditie: uit het anti-emancipatorische isolement waaraan de ouders van Golda Meir een eeuw geleden ontsnapten.

Anderzijds is hun invloed op de positie van vrouwen in de Israëlische maatschappij kleiner dan de macht die bijvoorbeeld Moslimbroeders of salafisten hebben over vrouwen in Egypte. In het parlement daar heeft tot nu toe geen enkele vrouw een zetel bemachtigd. Of het in Jemen, het land van Nobelprijswinnares Tawakkol Karman, beter zal worden, is de vraag. Hoewel het ook geen evenwichtige verdeling is, is eenvijfde van de parlementsleden in de Knesset toch nog vrouw. Al is dat wat minder dan in de nieuwe Tunesische Constituante, waar een kwart nu vrouw is.

Maar er is wel degelijk ook een overeenkomst. En die raakt de kern van de democratie. Het Israëlische dagblad Haaretz kritiseerde vandaag de laksheid waarmee de regering tot nu toe is opgetreden tegen de eigenrichting van de radicale Haredim. Als ze hun gang kunnen blijven gaan, ondermijnt deze orthodoxie de democratie, aldus Haaretz.

Hetzelfde geldt voor de Arabische wereld. Als vrouwen daar buiten de parlementen worden gehouden, heeft democratisering weinig kans. De Libische advocate Salwa Saad Bugaighis, die net als veel vrouwen elders een belangrijke rol heeft gespeeld in de ‘lente’, zei vorige week in deze krant: „Democratie alleen voor mannen is geen democratie.” Zo is het.