Uitgepolderd over loon en pensioen

Nieuwsanalyse

Onrust binnen de FNV zorgt bij de cao-onderhandelingen voor extra spanning. Inzet: inperking van de kosten voor het pensioen.

Het poldermodel werkt niet meer, toch jammer. Het liefst zouden werkgevers een nationaal loonakkoord sluiten met de vakbonden en het kabinet. Daar nopen de economische omstandigheden toe. Maar door de ruzie binnen vakbond FNV is dit „ondenkbaar”, zo schrijven werkgeversorganisaties VNO-NCW, AWVN en MKB-Nederland in een nota aan hun leden. Vanochtend maakten werkgevers via de nota hun inzet bekend voor de onderhandelingen over collectieve arbeidsvoorwaarden (cao's) in 2012.

Omdat het poldermodel is vastgelopen verplaatst het zwaartepunt van het traditionele overleg tussen vakbonden en werkgevers zich naar de onderhandelingen over de cao's. Daar stellen de ‘sociale partners’ de arbeidsvoorwaarden vast per bedrijf of bedrijfstak. Dé drie onderwerpen aan de cao-tafels worden volgend jaar: loon, pensioen en flexwerk.

Werkgevers willen dat de beloning van hun personeel gaat „mee-ademen” met economische ontwikkelingen. Een van de manieren om dat te doen, is om een structurele loonsstijging niet automatisch mee te laten tellen voor de pensioenopbouw. Het kan ook door cao's met een kortere looptijd af te sluiten (nu gelden veel cao's voor twee jaar), of door afgesproken loonsverhogingen pas aan het einde van een cao toe te kennen, mits het bedrijf goed draait.

De vakbonden zijn als vanouds bereid om te onderhandelen, maar zetten in op compensatie voor de inflatie. De FNV adviseert maximaal 2,5 procent extra loon te eisen.

De pensioenen van werknemers vormen een groot deel van de loonkosten van bedrijven. Werkgevers zullen er aan de cao-tafels alles aan doen die kosten te beperken, blijkt uit de nota. Werkgevers willen bijvoorbeeld voorkomen dat ze volgend jaar meer pensioenpremie moeten afdragen. Ander voorstel is om werknemers minder pensioen op te laten bouwen. Het pensioenakkoord tussen vakbonden, werkgevers en kabinet van deze zomer is bij die onderhandelingen slechts een raamwerk. De precieze invulling moet in 2012 aan de cao-tafels plaatsvinden.

Flexwerk wordt een belangrijk punt in de onderhandelingen. De bonden zijn geschrokken van de snelle groei van het aantal flexwerkers. Zij willen in cao's maxima afspreken voor het aantal flexwerkers in bedrijven. Werkgevers zijn daar mordicus tegen. „De beoogde inzet op het terugdringen van flexwerk moet gepareerd worden.” Werkgevers zeggen dat flexwerkers minder belangrijk zouden zijn als het zittende bestand van werknemers met vaste contracten flexibeler zou worden. Daar zit een opening dus.

Volgend jaar moeten 650 cao's worden afgesloten voor 3,5 miljoen werknemers. Ruim 200 van die cao's zijn al in 2011 verlopen. Het lukte vakbonden en werkgevers niet om overeenstemming over de nieuwe cao te bereiken. Een van die cao's is die voor rijksambtenaren (120.000 werknemers). Daarover liggen de onderhandelingen al een half jaar stil omdat het kabinet ambtenaren geen loonsverhoging wil geven. Van de impasse profiteert de werkgever. Tot er een nieuw cao is, zitten werknemers op de nullijn: geen loonsverhoging of compensatie voor inflatie.