Lucht en bodem varen wel bij de crisis

2012 wordt een crisisjaar, is de voorspelling. Maar een recessie is voor sommigen goed nieuws. Vandaag: hoe het milieu profiteert.

wind turbines langs de a15 foto rien zilvold

Milieuliefhebbers, verheug u. De economische crisis zal een helend effect hebben op lucht en bodem. In ieder geval op de korte termijn. Economische problemen leiden er namelijk onherroepelijk toe dat er minder wordt gevlogen, minder wordt gereden, minder wordt geconsumeerd.

Onderzoeksbureau GfK zag de afgelopen maanden al een sterk dalende trend in de verkopen van wasmachines, keukens, vliegreizen, airco’s, dameskleding. Er is volgens GfK sprake van „een koopvacuüm”. Consumenten houden het geld in de zak zolang de vooruitzichten slecht blijven.

Wat zijn de gevolgen voor het milieu? De vorige crisis, uit 2008, geeft een indicatie. In Nederland gingen fabrieken minder produceren, waardoor hun vraag naar gas en stroom afnam. Dat leidde er weer toe dat elektriciteitscentrales minder uren draaiden. Ook werd er minder gereden. De vraag naar diesel nam met 6 procent af. Al met al zakte in 2009 de uitstoot van broeikasgassen met 3 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Zo’n grote daling was zelden voorgekomen.

Vervolgens trok in 2010 de economie weer aan en werd de daling meer dan tenietgedaan. In Nederland steeg de uitstoot van broeikasgassen met een sprong van 199 naar 211 miljoen ton CO2-equivalenten (het effect van andere broeikasgassen wordt omgerekend naar dat van CO2). Vanuit milieuoogpunt was dat frustrerend veel. In 1990 lag de uitstoot amper hoger – op 212 miljoen ton. Terwijl Nederland in het klimaatverdrag van Kyoto heeft vastgelegd dat de uitstoot van broeikasgassen in 2012 met 6 procent moet zijn gedaald ten opzichte van ijkjaar 1990. Misschien dat een nieuwe economische crisis hier verlichting brengt. Hoe groot de daling van de uitstoot van broeikasgassen in 2012 wordt, is moeilijk te voorspellen. Maar als de recessie aanhoudt, en de eurocrisis verergert, zal het zeker weer tot een daling leiden.

Daar zit een vervelende kant aan: het wekt de indruk dat milieu een luxe is. Dat economische groei niet samen kan gaan met schonere lucht, bodem en water. Maar ook hier zijn lichtpuntjes te bekennen. Die komen niet van de overheid, want milieu staat bij dit kabinet niet hoog op de agenda. Dit kabinet heeft ervoor gekozen niet meer te doen dan Brussel voorschrijft. Probleem is dat veel milieudoelstellingen gemiddelde doelstellingen zijn, afgestemd op de 27 EU-lidstaten. Maar Nederland is geen gemiddeld land, met zijn hoge bevolkingsdichtheid, zijn intensieve landbouw, zijn relatief omvangrijke zware industrie, en zijn grote logistieke sector. Eigenlijk zou Nederland zich extra moeten inspannen om bodem, water en lucht net zo schoon te krijgen als de andere lidstaten. Maar daarvoor heeft dit kabinet niet gekozen. Stichting Natuur en Milieu bracht afgelopen oktober cijfers naar buiten waaruit blijkt dat Nederland op veel gebieden (onder meer vervuild oppervlaktewater en fijnstof in de lucht) tot de vieste in Europa behoort. Van sommige stoffen, zoals zwaveldioxide en vluchtige organische stoffen, laten de concentraties in de lucht na een jarenlange daling weer een stijging zien.

Tot zover dit kabinet. Terug naar de lichtpuntjes voor het milieu. Die komen uit het bedrijfsleven. Het Amsterdamse bedrijfje Avantium sloot twee weken geleden een groot contract met de Amerikaanse drankenfabrikant Coca-Cola. Samen gaan ze een drinkfles ontwikkelen die niet meer is gemaakt van PET, dat op basis van aardolie wordt gemaakt, maar volledig bestaat uit plantaardig materiaal.

Meer goed nieuws: telecombedrijf KPN heeft zich onlangs tot doel gesteld in 2020 klimaatneutraal te zijn. Unilever wil zijn milieubelasting tegen die tijd hebben gehalveerd, terwijl de omzet moet zijn verdubbeld. De multinational wil dat al zijn landbouwgrondstoffen in 2020 duurzaam worden geproduceerd.

Het zijn dus de bedrijven die het voortouw nemen. Intussen ziet werkgeversorganisatie VNO-NCW steeds meer ondernemingen zich afsplitsen uit onvrede over het uitgedragen milieu- en klimaatbeleid. Begin 2010 richtte een groep van 34 bedrijven de Groene Zaak op. Ze willen een snellere omslag naar een duurzame samenleving. Inmiddels zijn er 118 grote en kleine bedrijven bij aangesloten, waaronder postbedrijf PostNL, energieconcern Eneco, afvalverwerker Van Gansewinkel, en pensioenfondsen APG en PGGM.

Een ander initiatief volgde eerder dit jaar. Zesduizend bedrijven met een gezamenlijke omzet van 20 miljard euro bundelden zich in het zogeheten Green Tech initiatief. Ook zij willen dat Nederland een schonere samenleving wordt, met veel nadruk op energiebesparing en groene stroom. Nederland bungelt ook op dit gebied ergens achteraan in Europa. Het aandeel duurzame energie lag vorig jaar op 3,8 procent. Alleen Malta, Cyprus en Groot-Brittannië scoorden lager.

Dit is de tweede aflevering in een serie over de voordelen van de crisis. Morgen: de markt voor tweedehands artikelen bloeit.