Kerk versperd? Dan bidden we toch gewoon op straat

Religieuze minderheden in Indonesië worden gehinderd door felle fundamentalisten.

Verslag van een afgebroken zondagse kerkdienst in West-Java.

De dienst van de christelijke Yasmin-kerk in Bogor duurt deze zondag erg kort. Als de kerkgangers zich ’s ochtends om half acht naar hun half voltooide kerkgebouw begeven, worden ze tegengehouden door de politie die de straat heeft afgezet. Dus strijken de ruim honderd gelovigen maar weer een paar honderd meter verderop neer, midden op straat, waar ze hun dienst beginnen met gezang.

Nog geen kwartier later gooit de politie de straat weer open en staan de kerkgangers tussen de langsrazende auto’s en brommers. Haastig krijgen ze de zegen van dominee Ujang Tanusaputra. „Gaat heen in vrede !”

Voor de leden van de Yasmin-kerk, behorend bij de Christelijke Kerk van Indonesië (GKI), is het inmiddels een normale gang van zaken op zondagochtend. De autoriteiten verbieden hen de bouw van hun kerk te voltooien, dus bidden ze op straat, omgeven door tientallen politiemensen en journalisten. „We moeten altijd klaarstaan om snel te vertrekken”, zegt kerklid Dwiati Novita Rini.

En dit was nog een vreedzame zondag, want er kwam slechts een handjevol demonstranten tegen de kerk protesteren. Achter een kordon van politie verkondigt Ahmad Iman, buurtbewoner en hoofd van de moslimfundamentalistische organisatie Forkami, luidkeels tegen de pers dat de kerk de handtekeningen heeft vervalst die voor de bouwvergunning nodig zijn. Waarom hij een nieuwe kerk zo’n probleem vindt? „Er zijn zoveel moslims christen geworden door hen. Wij moslims moeten voor elkaar opkomen.”

De kwestie rond de Yasmin-kerk is een voorbeeld van de moeilijkheden die religieuze minderheden in Indonesië hebben. Terwijl christenen, boeddhisten, hindoes en confucianisten officieel evenveel rechten hebben als moslims, geldt in de praktijk het recht van de sterkste. Zeker in West-Java, waar Bogor ligt en waar meer islamitisch extremisme heerst dan elders in het land.

Kort nadat het luxe huizencomplex Yasmin Park was voltooid, besloten zo’n 300 nieuwe bewoners een kerk te bouwen. In 2000 kochten ze een lap grond aan de hoofdweg naast het complex en vijf jaar later was de bouwvergunning rond. Maar toen het dak er al op zat, zette burgemeester Diani Budiarto de bouw stop.

De Yasmin-kerk ging naar de rechter en kreeg eind vorig jaar gelijk van het Hooggerechtshof. Maar tot nu toe weigert de burgemeester daaraan gehoor te geven en de kerk te heropenen. Toch geeft dominee Ujang niet de burgemeester de schuld. Die was van goede wil, tot Forkami opdook.

De dominee denkt dat de organisatie boos is geworden omdat de kerk zo’n prominente plek aan de hoofdweg zou krijgen. „De burgemeester is niet tegen ons”, zegt dominee Ujang. „Maar het is makkelijker een kerk te sluiten dan om elke keer demonstranten het hoofd te bieden.”

Het is een terugkerend patroon in recente religieuze conflicten. Radicaal-islamitische knokploegen oefenen met hun demonstraties druk uit op de autoriteiten, tot ze overstag gaan. Lokaal tuig met korte baardjes, bidvlekken op het voorhoofd en strijdkreet ‘Allah Akbar’ slaagt er zo in kerken te laten sluiten of de ‘ketterse’ islamitische stroming Ahmadiyah in bepaalde gebieden te laten verbieden. In de zeldzame gevallen dat hun gewelddadige leden worden opgepakt, intimideren zij rechters, zodat ze lage straffen krijgen.

Zo’n honderd leden van GKI Yasmin zijn overgebleven om hun gelijk af te dwingen. Hun zondagsdienst is verworden tot een protest. In november kwam het tot geduw en getrek met de civiele ordedienst, die hen probeerde te dwingen naar een andere plek te verkassen.

Kort daarna bezette Forkami met honderden leden de stoep voor de kerk en moest de politie de twee groepen uit elkaar houden. „Soms denk ik: dit wordt me te veel”, zegt kerklid Rini. „We hebben niks verkeerd gedaan.”

Bij een van de leden thuis zet dominee Ujang de dienst voort. In de huiskamer en op de veranda zingen de kerkgangers mee. Naderhand vertelt het actiecomité van de kerk dat een gezant van de Duitse regering de kerk komt bezoeken en dat de Duitse regering druk zou uitoefenen.

Dat is volgens velen de enige kans op succes: als president Susilo Bambang Yudhoyono burgemeester Diani Budiarto dwingt de wet toe te passen en de kerk te heropenen. Maar ondanks oproepen van burgerrechtenorganisaties en de nationale ombudsman blijft het stil vanuit het paleis. „De centrale regering negeert ons”, zegt kerklid Rini. „Ik denk dat ze andere prioriteiten hebben.”