De 'marionettenkoning' moet weg

In reactie op de steeds bredere betogingen krijgt Vladislav Soerkov, een sleutelfiguur in het Kremlin, ander werk. ‘Er zijn nieuwe mensen nodig.’

Terwijl de Russische premier Vladimir Poetin gisteren opnieuw kritiek leverde op de betogers die de afgelopen twee weken de straat op zijn gegaan, kondigde het Kremlin een belangrijke wijziging in de top van het regime aan.

Vladislav Soerkov, de belangrijkste ideoloog van het Kremlin en plaatsvervangend hoofd van de presidentiële staf, is benoemd tot vicepremier, belast met de modernisering van de economie. In de ogen van de meeste waarnemers is hij hiermee weggepromoveerd.

Soerkov heeft een grote rol gespeeld in de rigide manier waarop het Kremlin heeft gereageerd op de toenemende onrust in Rusland. Hij geldt als de architect van Poetins autoritaire systeem van verticale, in Moskou gecentraliseerde macht en als de bedenker van de term ‘geleide democratie’.

Soerkov is „een van de ontwerpers van het huidige systeem”, zei minister van Financiën Alexej Koedrin, een vertrouweling van Poetin die zich heeft opgeworpen als bemiddelaar tussen het regime en de demonstranten. „Nu wordt het hele systeem opnieuw bekeken. Er zijn nieuwe mensen nodig in de organisatie, met een andere visie op het politieke systeem.”

Als de ‘grijze kardinaal’ was Soerkov, aanvankelijk actief in de reclamewereld, jarenlang een van de machtigste figuren in de Russische politiek. Tegenover het persbureau Interfax herinnerde hij eraan dat hij een bijdrage heeft geleverd aan de vreedzame machtsoverdracht door president Jeltsin, de stabilisatie van het politieke systeem onder president Poetin, en de liberalisering onder president Medvedev.

Soerkov wordt verantwoordelijk geacht voor het systematische ondermijnen van de activiteiten van de oppositie en het opzetten van de pro-Kremlin jongerenbewegingen Nasji en Molodaja Gvardija. Oligarch Michail Prochorov noemde hem de marionettenkoning, nadat hij in september ruzie met hem kreeg over de manier waarop de zakenman de liberale middenklasse partij Rechtse Zaak nieuw leven in wilde blazen. Soerkovs ‘promotie’ is een handreiking aan Prochorov, die opnieuw door het Kremlin lijkt te zijn gevraagd zich als een liberaal politicus en kampioen van de middenklasse te manifesteren.

In een eerste reactie heeft Soerkov gezegd zich niet met de strijd tussen de regering en de buitenparlementaire oppositie te zullen bemoeien. Hij wordt opgevolgd door vicepremier Vjatsjeslav Volodin.

Premier Poetin heeft gisteren opnieuw uitgehaald naar de betogers die de afgelopen twee weken in Moskou en andere Russische steden hebben gedemonstreerd tegen de massale stembusfraude tijdens de parlementsverkiezingen van 4 december. Zij zouden worden opgestookt door een lege verzameling van oppositiegroeperingen, die leiding ontberen en wier belangrijkste doel het scheppen van chaos in Rusland zou zijn. Ook zouden ze geen gemeenschappelijk programma hebben en een gebrek aan mensen die „iets concreets” kunnen.

Volgens Poetin is het onmogelijk de verkiezingsuitslag van 4 december te annuleren – de voornaamste eis van de demonstranten. Wel beloofde hij dat de presidentsverkiezingen, waarin hijzelf kandidaat en een van de grote kanshebbers is, transparant zullen zijn. Poetin vergeleek de demonstranten met Leon Trotski, een van de leiders van de bolsjewistische staatsgreep van oktober 1917. Chaos zou hen meer interesseren dan het uitvoeren van concrete plannen over hoe Rusland zich zou moeten ontwikkelen.

    • Michel Krielaars