De invloed van een koninklijke kerstrede

De jaarlijkse kersttoespraak van koningin Beatrix is een traditie en het lijkt erop dat ook de politieke reacties erna tot de vaste gewoonten gaan behoren. Natuurlijk was de leider van de PVV, Geert Wilders, er weer snel bij nadat het staatshoofd in haar vooraf opgenomen rede op televisie en radio aandacht had gevraagd voor duurzaamheid, „voor de aarde die het leven voedt maar niet voor zichzelf kan spreken”.

Het duurde zondag een kwartier en toen twitterde Wilders: „Mijn hemel is de Majesteit stiekum lid geworden van GroenLinks?” Dat kwam hem op enkele snedige reacties te staan. „Van #GroenLinks kan je lid worden. Van de #PVV zelfs niet stiekum..”, meldde de één. „Stiekem schrijf je met een E”, liet een ander weten.

Ook andere Kamerleden kwetterden erop los. Had de koningin zich zojuist aangesloten bij de linkse oppositie in het parlement, nadat ze een jaar eerder al de brutaliteit had gehad om voor „verdraagzaamheid” en voor „evenwichtige verhoudingen” te pleiten? Ook toen volgde een reprimande van Wilders, de leider van de partij die de regeringscoalitie van VVD en CDA gedoogt.

De vraag is of premier Mark Rutte zich zorgen moet gaan maken, nu het hoofd van zijn regering redes blijft houden die zijn gedoogpartner niet bevallen en die inderdaad niet als steun voor zijn beleid klinken. Het antwoord is nee. Zeker, naar een zin als „bescherming van de vitaliteit, verscheidenheid en schoonheid van de aarde is een heilige opdracht” zal men vergeefs zoeken in het regeerakkoord. Natuur en milieu zijn onder het kabinet-Rutte in de politieke rangorde gezakt. Het zijn thema’s die niet meer bij ministers, maar bij staatssecretarissen zijn ondergebracht en bij departementen waar respectievelijk infrastructuur en economische zaken als prestigieuzer gelden.

Eenmaal per jaar krijgt en neemt de koningin iets meer vrijheid bij de keuze van haar woorden, zit haar keurslijf iets losser. Nog altijd wel onder de verantwoordelijkheid van de minister-president stelt ze een onderwerp centraal dat haar blijkbaar na aan het hart ligt. Dat is haar gegund. Laten politici daar wat meer ontspannen mee omgaan. Alle exegese en ophef erover doen overdreven aan. De invloed van de kersttoespraak is maar betrekkelijk. Vergelijkbaar met de paus die voor vrede op aarde pleit. Dat wil nogal eens zonder effect blijven.

Zo zal het ook met deze kersttoespraak van koningin Beatrix gaan. Mooie woorden. Behartigenswaardig ook, ook voor haarzelf. Maar het beleid van het kabinet zal er niet door veranderen en op zichzelf is dat terecht: in de constitutionele monarchie die Nederland is, past geen politieke invloed van het ongekozen staatshoofd. Met name lucht en water zullen morgen schoner noch vuiler zijn. Hetzelfde geldt voor de aarde.