Abstracte schilder Helen Frankenthaler overleden

Haar naam is lang niet zo bekend als die van haar generatiegenoten Jackson Pollock en Willem de Kooning of die van haar echtgenoot Robert Motherwell. Maar met haar lyrisch-abstracte stijl is de Amerikaanse schilder Helen Frankenthaler wel degelijk van grote invloed geweest op ‘Colorfield Painters’ als Morris Louis en Kenneth Noland. Ze verfijnde Pollocks techniek door met terpentine verdund pigment direct op het kale doek te gieten en zo puur abstracte, waterige kleurvelden te maken. Gisteren overleed ze, na een lang ziekbed, op 83-jarige leeftijd.

Frankenthaler ontwikkelde haar kenmerkende ‘vlekkentechniek’ bij toeval, toen ze de herinnering van een reis naar Nova Scotia wilde vastleggen. Zo ontstond Mountains and Sea uit 1952, nog altijd een van haar bekendste werken, een explosie van blauwe, groene en roze vlekken. „Als ik schilderde was het of ik de landschappen in mijn armen hield”, zei ze daarover. Haar werken oogden als aquarellen op grote formaten canvas: altijd spontaan, impulsief – alsof ze nog niet helemaal af waren.

Als dochter van een rechter groeide Frankenthaler op in een welvarend gezin op Manhattan. Na haar studie aan Bennington College ontmoette ze criticus Clement Greenberg, met wie ze vijf jaar lang een relatie had en door wie ze in contact kwam met schilders als Pollock, De Kooning en Franz Kline. Ze moet het niet gemakkelijk gehad hebben, om zich als vrouw in de jaren vijftig staande te houden tussen deze machokunstenaars. Maar haar vrouw-zijn was voor Frankenthaler geen issue en met het feminisme had ze weinig op. „Ik vind het niet vervelend een vrouwelijke schilder te zijn”, zei ze daarover. „Ik buit het niet uit. Ik schilder.”

Desondanks bleef Frankenthaler lang in de schaduw staan van haar mannelijke collega’s. Pas na een groot retrospectief in het Whitney Museum in 1969 brak ze door bij het grote publiek. Ze exposeerde op de Biënnale van Venetië en de Documenta in Kassel. In 2001 werd ze onderscheiden met de National Medal of Arts, de hoogste Amerikaanse onderscheiding voor kunstenaars.

    • Sandra Smallenburg