Aanval op het fundament van de economische wetenschap

De rationele keuze is een economische mythe, schrijft Nobelprijswinnaar Daniël Kahneman, grondlegger van de gedragseconomie, in Thinking Fast and Slow, ‘het beste boek over de kredietcrisis waarin de crisis niet voorkomt.’

Hoe rationeel handelt een politicus die moet bepalen hoeveel hij voor de redding van een bank moet neertellen op het moment dat financiële markten instorten en de wereldeconomie in een afgrond dreigt te glijden?

Het simpele antwoord eerder deze maand bij de parlementaire enquêtecommissie De Wit van toenmalig minister Financiën Wouter Bos was veelzeggend. De Nederlandse overheid had voor de onderhandelingen bepaald dat ze ergens tussen de 12 en 20 miljard euro wilde uitkomen. De Belgen vroegen tussen de 20 en 24 miljard euro voor dit onderdeel van Fortis. Is 16,8 miljard dan een slecht bedrag? Zeker als het niet alleen om de redding van een bank, maar voor de hele economie van een land gaat?

Het antwoord mag de Commissie De Wit proberen te geven in haar rapport dat volgend voorjaar zal verschijnen. Zonder twijfel zal de Commissie trachten een coherent verhaal te maken van wat er gebeurde in die hectische maanden dat een economisch Armageddon dreigde.

Maar bestaat dat coherente verhaal wel? We zoeken naar een rationele verklaring voor de financiële crisis van 2008 en voor het gedrag dat overheden en banken in die hectische maanden na de val van Lehman Brothers vertoonden. We willen graag een verhaal met helden en schurken.

Dat is de menselijke behoefte om de werkelijkheid te vervatten in concrete verhalen die we begrijpen, schrijft de Israëlisch-Amerikaanse psycholoog en gedragseconoom Daniel Kahneman in Thinking Fast and Slow. Daarbij schakelen we de rol van toeval en willekeur uit. De elementen die niet in ons verhaal passen negeren we bij voorkeur.

U kunt het hele artikel van Daan van Lent hier lezen.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 23 december 2011, pagina 6 - 7.

    • een onzer redacteuren