Terreur gedijt in verdeeld Nigeria

De bevolking van Nigeria zit klem tussen het geweld van terreurgroep Boko Haram en repressie door de staat.

A car burns at the scene of a bomb explosion at St. Theresa Catholic Church at Madalla, Suleja, just outside Nigeria's capital Abuja, December 25, 2011. Five bombs exploded on Christmas Day at churches in Nigeria, one killing at least 27 people, raising fears that Islamist militant group Boko Haram - which claimed responsibility - is trying to ignite sectarian civil war. REUTERS/Afolabi Sotunde (NIGERIA - Tags: CRIME LAW RELIGION TPX IMAGES OF THE DAY) REUTERS

De islamitische terreurgroep Boko Haram pleegt vrijwel dagelijks aanslagen en opereert steeds professioneler, waardoor ordetroepen en veiligheidsdiensten in Nigeria het onderspit delven. Volgens een rapport van een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden vormt Boko Haram een bedreiging voor alles wat westers is in Nigeria en heeft de groep ook doelen in Europa en de VS op het oog.

Boko Haram viel in de afgelopen maanden kazernes, kerken en overheidsgebouwen aan. De terreurgroep liet in juli bommen ontploffen bij het hoofdbureau van politie in de hoofdstad Abuja en een maand later bij het hoofdkantoor van de Verenigde Naties. In de noordoostelijke deelstaat Yobe nam Boko Haram gedurende meer dan 24 uur de hoofdstad Damaturu in en viel legerposten en banken aan.

Na iedere aanval verzekert president Goodluck Jonathan de ruim 140 miljoen inwoners dat hij de situatie onder controle heeft en de daders zal pakken. Waarna Boko Haram opnieuw aanvallen uitvoert en zo Nigeria ontmaskert als een falende staat.

Twee weken geleden presenteerde Jonathan een begroting van 5,5 miljard dollar voor het leger en de geheime diensten, ongeveer eenvijfde van de jaarlijkse begroting. Door gigantische bedragen aan veiligheid te besteden hoopt de president de toenemende dreiging van Boko Haram een halt toe te roepen. Maar de strategie werkt niet.

De verschillende onderdelen van het veiligheidsapparaat concurreren met elkaar om financiering. Binnen de diensten wedijveren het overwegend islamitische noorden en het goeddeels christelijke zuiden met elkaar om invloed. En komt het leger in actie, dan blijft de reactie meestal beperkt tot represailles tegen vermeende aanhangers van de terreurgroep, vaak gewone burgers. Zo voelt de bevolking zich misbruikt door zowel terroristen als regering. In deze vicieuze cirkel van geweld en onderontwikkeling kan Boko Haram steeds gemakkelijker opereren.

„We zijn niet meer veilig in Nigeria, de regering faalt”, riep een vrouw na een bomaanslag in de kerk in Madalla afgelopen zondag, niet ver van de hoofdstad Abuja. „De regering zit uit haar neus te eten”, kritiseerde een vooraanstaand politicus van de parlementaire oppositie. De aanvallen van Boko Haram op christelijke doelen zaaien haat en veroorzaken angst en chaos. En dat is precies wat de terreurgroep voor ogen heeft. Uit de chaos moet een islamitische staat verrijzen.

Boko Haram komt voort uit een lange traditie van sektes en heilige oorlogen in het noorden van Nigeria. Begin negentiende eeuw begon de prediker Shehu Usman dan Fodio een jihad. Hij vestigde in 1807 het kalifaat van Sokoto, dat het noorden verenigde in een islamitische staat. Sindsdien wordt Noord-Nigeria geplaagd door sektarische opstanden.

Drie jaar geleden was het de beurt aan Maiduguri, een deelstaathoofdstad in het noordoosten, dicht bij Tsjaad en Niger. De leider van Boko Haram heette Mohammed Yusuf. In Maiduguri voerde hij een eigen leger aan, stond hij aan het hoofd van een ziekenhuis, een moskee en een school en organiseerde hij kredietprogramma’s voor jongeren. Hij predikte tegen westerse decadentie en westers onderwijs en tegen corruptie en de Nigeriaanse politieke elite. De aanhang van Yusuf onder jongeren nam zulke grote vormen aan dat hij, net als Usman dan Fodio 200 jaar geleden, dacht de staatsmacht te kunnen overnemen.

Aanhangers van Mohammed Yusuf openden in 2009 het vuur op politiebureaus en andere overheidsgebouwen. Het leger vocht vervolgens met artillerie, tanks en infanterie tegen het bolwerk van Boko Haram in Maiduguri. Zonder onderscheid schoten veiligheidstroepen vijf dagen lang verdachten dood. Ook sekteleider Mohammed Yusuf werd, eenmaal gevangengenomen, standrechtelijk geëxecuteerd.

Na deze zware nederlaag viel Boko Haram in drie groepen uiteen. De meest radicale factie ging samenwerken met Al-Qaeda. Die blijkt nu met steeds betere technieken terreur te kunnen bedrijven. Ten minste drie keer volgden leden van Boko Haram opleidingen in kampen van Al-Shabaab, de gelijkgezinde terreurgroep in Somalië. Volgens onbevestigde berichten in Nigeria werken enkele politici uit het noorden, ontevreden over de teruglopende invloed van de regio, in het geheim samen met Boko Haram.