Protest Rusland laat zich niet dempen

Steeds meer mensen, uit steeds meer lagen van de bevolking, gaan de straat op tegen Poetin. Met nadruk klinkt nu ook de eis dat hij niet terugkeert als president.

Protesters hold placards, balloons and flags during a demonstration against recent parliamentary election results in Moscow December 24, 2011. Tens of thousands of flag-waving and chanting protesters called on Saturday for a disputed parliamentary election to be rerun, increasing pressure on Vladimir Putin as he seeks a new term as Russian president. The central placard makes a reference to Putin's remarks that he mistook white ribbons worn by protesters for condoms. REUTERS/Denis Sinyakov (RUSSIA - Tags: POLITICS CIVIL UNREST) REUTERS

De angst voor het verdampen van het prille massaprotest in Rusland is voorlopig ongegrond, na de tweede grote demonstratie in Moskou en kleinschaligere betogingen in tientallen andere steden. Volgens medewerkers van de krant Novaja Gazeta passeerden zaterdag op de Sacharovboulevard in moskou 102.486 mensen de metaaldetectoren bij het demonstratieterrein, bijna een verdubbeling ten opzichte van 10 december.

De toename van het protest duidt erop dat de betogers zich door de machthebbers niet laten afschrikken en geen genoegen nemen met de toezeggingen die premier Poetin en president Medvedev de afgelopen twee weken hebben gedaan. Ze lijken te willen doorgaan tot al hun eisen zijn ingewilligd.

Behalve jonge vertegenwoordigers van de middenklasse en de intelligentsia kwamen zaterdag ook veel gewone Russen opdagen. De laatsten wilden vooral hun onvrede uiten over het politieke systeem van Vladimir Poetin. Op het podium verschenen ’s middags de leiders van de demonstratie. Ze waren van de meest uiteenlopende politieke overtuigingen, van radicaal links tot nationalistisch. Het Burgerforum dat Václav Havel in 1989 in Tsjechoslowakije oprichtte als middel om met het communistische regime te onderhandelen, lijkt vooralsnog hun voorbeeld.

Op 10 december wilden de betogers nieuwe parlementsverkiezingen, het vrijlaten van alle politieke gevangenen – ex-olietycoon Michail Chodorkovski voorop – en het ontslag van de voorzitter van de Centrale Kiescommissie Tsjoerov. Zaterdag wilden ze ook nadrukkelijk het opstappen van Poetin, die na 4 maart wil terugkeren als president.

Oud-president van de Sovjet-Unie Michail Gorbatsjov, die zaterdagmiddag verhinderd was, zei dat hij alle eisen van de demonstranten steunde. ’s Avonds benadrukte hij op radiozender Echo Moskvy eveneens dat Poetin zich moet terugtrekken uit de politiek. „Drie ambtstermijnen, twee als president en een als premier, zijn wel genoeg”, zei hij.

De populaire anticorruptieactivist Aleksej Navalny riep op tot wijziging van de grondwet, om een einde te maken aan de almacht van de president. Zijn leuze ‘Rusland voor de Russen’, waarmee hij zijn nationalistische ambities leek te willen onderstrepen, werd door de betogers met weinig enthousiasme begroet. De sprekers uit het nationalistische kamp werden uitgejouwd.

Opvallend was het optreden van ex-minister van Financiën en Poetin-vertrouweling Aleksej Koedrin, die een nieuwe liberale oppositiepartij wil oprichten. Hij wierp zich op als bemiddelaar tussen het regime en de leiding van het protest.

Enkele toonaangevende Russische politicologen zagen in Koedrins optreden een teken dat de machtselite een strategische uitweg zoekt uit de patstelling waarin ze sinds de stembusfraude verzeild is geraakt. Voor de zekerheid riep Koedrin daarom de leiders van het protest op tot een geleidelijke verandering van het systeem en verwierp hij een revolutie.

Een revolutie willen de betogers evenmin, zoals zaterdag opnieuw bleek. „We zijn met genoeg mensen om naar het Kremlin te gaan, maar we doen het niet”, zei Navalny. „We willen vreedzame verandering.”

De machthebbers hebben sinds 10 december een aantal cosmetische hervormingen toegezegd. De meest recente daarvan is dat premier Poetin de overheid meer wil laten doen om „de mensen vertrouwen in de toekomst in te prenten”. De voormalige Amerikaanse president Franklin Roosevelt noemde hij daarbij als zijn voorbeeld. Tijdens de Grote Depressie in de jaren dertig sprak Roosevelt het volk toe op de radio. Volgens Poetin waren diens toespraken een vorm van psychotherapie.

Met zulke plannen is de patstelling allerminst opgelost. Daarom gaat het massaprotest begin volgend jaar gewoon door.

Proces is schijnvertoning: pagina 9

    • Michel Krielaars