Onder druk van burgers gaat Kremlin zigzaggen

Het regime in Rusland zigzagt. Het Kremlin voelt zich onder druk, nu het protest tegen de frauduleuze parlementsverkiezingen eerder toeneemt dan wegebt.

Zaterdag bereikte het burgerprotest tegen premier Poetin en president Medvedev een nieuw hoogtepunt toen tachtigduizend Moskovieten op het Sacharov-plein ‘voor eerlijke verkiezingen’. betoogden. Ook buiten Moskou rommelt het allengs meer. En, het belangrijkste, al drie weken valt er tijdens de demonstraties geen wanklank van betekenis. Dit is geen destructief Russisch oproer – een boent, zoals de negentiende eeuwse dichter Poesjkin het noemde – maar een protest van succesvolle burgers die het dedain, de corruptie en de zelfverrijking van de economische oligarchie beu zijn. De partij Verenigd Rusland heet daarom in de volksmond ‘partij van zwendelaars en dieven’.

Het is het Kremlin intussen ook duidelijk dat de betogers niet louter stoom afblazen, maar dat ze zich opmaken voor de presidentsverkiezingen van maart 2012.

Poetin is daarom, als hij al spreekt, agressief. Hij vergeleek anderhalve week geleden de anti-regeringsstrikjes, die velen op hun revers dragen, met condooms tegen aids. En vrijdag schoof hij vicepremier Ivanov, een kompaan uit de geheime dienst, naar voren als kabinetschef van het Kremlin. Hardliner Ivanov staat nu in de topdrie van de politieke pikorde.

Medvedev wekt de indruk wat concessies te willen doen. Hij zegt de hoge registratiebarrières voor politieke partijen en presidentskandidaten te gaan verlagen. Hij kondigt aan het districtenstelsel en de regionale gouverneursverkiezingen in ere te herstellen. En hij reageert welwillend op het idee van de senaatsvoorzitter om de presidentiële prefecturen af te schaffen. Hij neemt zo afstand van de ‘verticale macht’ die Poetin heeft gebouwd. Kan Medvedev doorbijten? Tot nu toe is hij een schoothondje geweest.

Maar als dit toch haarscheurtjes zijn in het Kremlinregime – of een voorbode van ‘perestrojka 2.0’, zoals een Poetinaanhanger tot zijn afgrijzen voorziet – dan nog is een machtswisseling niet meteen op til. De burgerbeweging is zeer gemêleerd: van cultuurdragers als bestsellerauteur B. Akoenin en jonge activisten als de nationalist Navalny tot raspolitici als ex-vicepremier Nemtsov en Poetins oud-minister Koedrin van Financiën.

Zodra de beweging andere eisen dan ‘eerlijke verkiezingen’ moet formuleren, kan het Kremlin haar uit elkaar spelen. Het omgekeerde is ook mogelijk. Juist omdat de beweging bescheiden eisen stelt en humoristisch blijft, kan ze via de straat en de sociale media groeien.

Premier Poetin staat daarom op een tweesprong. Óf hij luistert naar het burgerprotest en oude ex-bondgenoten die nu zijn uitgestapt óf hij bereidt zich voor op een geweldsescalatie. De nabije politieke toekomst van Rusland wordt komend kwartaal bepaald.