Nieuwe rijken in Brazilië verdringen de oude elite

Oud geld is niet langer nodig om tot de elite te behoren in Brazilië. De nieuwe rijken delen sportauto’s, jachten en helikopters. Het liefst blijven ze onzichtbaar.

In de Phenon 300, een luxe jet, is plek voor slechts vier passagiers. Walterson Carvajal nestelt zich in een van de comfortabele stoelen van het vliegtuig. „We gaan hier nog een plasmatelevisiescherm ophangen van 125.000 dollar”, zegt hij. „Onze klanten houden van kwaliteit, dat mag geld kosten.”

Carvajal is directeur-eigenaar van Prime Fraction Club, een club voor Braziliaanse miljonairs. De club is gevestigd op het Jacarepaguá-vliegveld in Rio de Janeiro.

De miljonairs kopen samen helikopters, vliegtuigen, jachten en sportwagens. „Dat is vooral efficiënter voor de leden”, zegt Carvajal. „Een eigenaar gebruikt zijn jet of helikopter niet dagelijks.”

De anderhalf jaar oude club heeft meer dan dertig leden. Carvajal speelt in op een nieuw fenomeen in Brazilië: de groep rijken groeit snel. Vorig jaar kreeg Brazilië er dagelijks 23 miljonairs bij, berekende de Amerikaanse bank Merrill Lynch. Het zijn er nu meer dan 155.000. Op de Forbes-lijst van miljardairs stonden vorig jaar achttien Brazilianen, dit jaar waren het er dertig.

Het is geen toeval dat Rolls-Royce onlangs aankondigde zijn modellen vanaf volgend jaar in Brazilië te gaan verkopen. En Porsche verkocht in Brazilië in de eerste maanden van dit jaar al 56 procent meer auto’s dan in heel 2010.

Wat opvalt: veel nieuwe rijken komen niet meer vanzelfsprekend voort uit de traditionele elite, de van origine Portugese landeigenaren. Steeds vaker zijn het mensen die zich hebben opgewerkt. Advocaten, zakenbankiers en vastgoedmakelaars, maar vooral ook ondernemers in de detailhandel, de horeca en het toerisme. Zij profiteren in het bijzonder van de toegenomen koopkracht van de Brazilianen, die als gevolg van de aanhoudende economische groei meer te besteden hebben.

Een breuk met het verleden, weet Carvajal, voormalig directeur van luchtvaartmaatschappij Varig. Zijn klanten zijn mensen met een tweede huis en een boot, die „toe zijn aan een nieuw speeltje, een helikopter bijvoorbeeld”. De meesten hebben geen oud geld.

Recent onderzoek van kennisinstituut Fundação Getúlio Vargas (FGV) in Rio de Janeiro bevestigt de trend dat ook mensen uit de lagere klassen vermogens vergaren. Tussen 2003 en mei 2011 steeg het aantal mensen in de hoogste inkomensklasse met 54 procent tot 22 miljoen. In 2014 zullen dat er 31 miljoen zijn.

Vroeger moest je om rijk te worden van goede komaf zijn in Brazilië, zegt Marcelo Neri, chef-econoom van FGV. Een selecte groep families domineerde de economie.

Er is dan ook een nieuwe elite op komst, constateert Neri, „over wie eigenlijk nog maar weinig bekend is”. Een van de redenen is dat in een ontwikkelingsland als Brazilië inkomensonderzoek doorgaans gericht is op de onderste lagen van de bevolking. Onder wetenschappers heeft armoedeproblematiek altijd de prioriteit gekregen.

De rijken in Brazilië hebben zich bovendien nooit graag laten analyseren, zegt Marcelo Medeiros, socioloog aan de Universiteit van Brasília. „Het is bijvoorbeeld moeilijk om anonieme, maar specifieke gegevens te krijgen van de belastingdienst over de vermogens van de hoogste klassen.”

De politiek houdt dat tegen, meent Medeiros. Meer openheid zou volgens hem interessante informatie opleveren. „Het zou tot een evenwichtiger belastingstelsel kunnen leiden. Nu is dat stelsel vooral in het voordeel van de vermogende klasse.”

Zo is de belasting op erfenissen rond 2 procent, wat laag is in vergelijking met andere landen. De tarieven in Nederland liggen tussen 10 en 40 procent. „Maar niemand die daar iets aan doet, terwijl er al jaren over gediscussieerd wordt. Omdat de politiek zelf tot de elite behoort.”

Niet alleen voor de academische wereld zijn de rijken onzichtbaar. Ze zijn eigenlijk voor iedereen grote onbekenden. Wie in Brazilië geld heeft, loopt daar normaal gesproken uit veiligheidsoverwegingen niet mee te koop; het risico op ontvoering is daarvoor te groot.

Door dit gevaar ontwijken de meeste Braziliaanse rijken de publiciteit, zegt Walterson Carvajal van Prime Fraction Club. „Mijn cliënten zien hun namen liever niet verschijnen in de media. Dit is nog steeds Brazilië, je weet nooit wat er kan gebeuren.”