Kremlin zigzagt onder druk

Het regime in Rusland zigzagt. Het Kremlin voelt zich onder druk gezet nu het protest tegen de frauduleuze parlementsverkiezingen eerder toeneemt dan wegebt. Zaterdag bereikte het burgerprotest tegen premier Poetin en president Medvedev een nieuwe climax toen tachtigduizend Moskovieten op het Sacharov-plein betoogden ‘voor eerlijke verkiezingen’. Ook buiten Moskou rommelt het. En, het belangrijkste, dat protest verloopt al drie weken bijna zonder wanklank.

Dit is geen destructief oproer – een boent, zoals de 19e-eeuwse dichter Poesjkin het noemde – maar een protest van succesvolle, goed opgeleide mannen en vrouwen die het dedain, de corruptie en de zelfverrijking van de economische oligarchie beu zijn. Het is het Kremlin intussen helder dat de betogers niet louter stoom afblazen maar dat ze zich opmaken voor de presidentsverkiezingen van maart 2012. Maar het weet zich geen raad. Poetin reageerde agressief. Hij vergeleek anderhalve week geleden de antiregeringsstrikjes die velen op de revers dragen, met condooms tegen aids. Vrijdag schoof hij vicepremier Ivanov, kompaan uit de KGB, naar voren als kabinetschef. Vandaag sprak hij ineens weer over ‘transparantie’ bij de komende presidentsverkiezingen.

Medvedev doet dat al langer. Hij zegt de hoge drempels voor verkiezingsdeelname te verlagen. Hij kondigt aan het gedeeltelijke districtenstelsel en de gouverneursverkiezingen in ere te willen herstellen. Hij reageert welwillend op het idee om de presidentiële prefecturen af te schaffen. Hij neemt zo afstand van de ‘verticale macht’ die Poetin heeft gebouwd. Maar kan of wil Medvedev ook doorbijten? Tot nu toe is hij een schoothondje geweest.

Maar als dit toch haarscheurtjes zijn in het Kremlin-regime – of een voorbode van ‘perestrojka 2.0’, zoals een Poetinaanhanger tot zijn afgrijzen voorziet – dan nog is een machtswisseling niet meteen op til. De burgerbeweging is zeer gemêleerd: van cultuurdragers als bestsellerschrijver B. Akoenin en jonge activisten als de nationalist Navalny en de communist Oedaltsov tot politici als ex-vicepremier Nemtsov en Poetins oud-minister Koedrin van Financiën, die zich als bemiddelaar opwerpt.

Zodra de beweging in onderhandelingen andere eisen dan ‘eerlijke verkiezingen’ moet formuleren, kan het Kremlin haar uit elkaar spelen. Het omgekeerde is ook mogelijk. Juist omdat ze bescheiden eisen stelt en humoristisch blijft, kan ze op straat en in sociale media groeien.

Poetin staat op een tweesprong. Óf hij luistert naar de protesterende middenklasse en de oude ex-bondgenoten die nu zijn uitgestapt óf hij bereidt zich voor op geweldsescalatie. Op de oude voet kan hij niet door. De politieke toekomst van Rusland wordt komend kwartaal bepaald.