Fundamentalistische strijder voor Darfur

Khalil Ibrahim, een sleutelfiguur in het verzet van Darfur tegen het bewind in Khartoum, had eerder met de regering samengewerkt.

Justice and Equality Movement (JEM) leader Khalil Ibrahim attends a news conference following peace talks in Doha in this February 17, 2009 file photograph. Sudan's armed forces claimed on December 25, 2011, to have killed Ibrahim, the head of the western Darfur region's most powerful rebel group, the Justice and Equality Movement (JEM). REUTERS/Osama Faisal/Files (QATAR CIVIL UNREST - Tags: POLITICS OBITUARY) REUTERS

De dood op het slagveld dit weekeinde van Khalil Ibrahim, een belangrijke rebellenleider in Darfur, kan ingrijpende gevolgen hebben voor het verzet in de onrustige westelijke regio van Soedan. Khalil Ibrahim leidde de Beweging voor Gerechtigheid en Gelijkheid (JEM), de grootste gevechtsgroep in Darfur, die hij in 2001 tijdens zijn studie in Maastricht oprichtte. Hij was auteur van het geruchtmakende Zwarte Boek, waarin de Arabische dominante van Soedan werd onderstreept.

De JEM meldde gisteren dat zijn leider zondagochtend was omgekomen tijdens een bombardement door de regering in Noord-Darfur. De overheid echter zegt dat hij veel zuidelijker werd gedood, vlak bij Zuid-Soedan waarnaar hij onderweg was voor een bijeenkomst over een bundeling van alle verzetsgroepen in Soedan. Khalil Ibrahim was enkele maanden geleden in Darfur teruggekeerd uit Libië, waar hij als gast van Gaddafi vast was komen te zitten. Zijn dood is een zware tegenslag voor de JEM, de regering heeft zijn dood jubelend bekendgemaakt.

De JEM is de sterkste verzetsgroep met de nodige militaire successen op zijn naam. In 2008 marcheerde de JEM door de woestijn naar Khar-toum en slaagde er bijna in de hoofdstad in te nemen. De Darfuri verzetsgroepen zijn ernstig versplinterd geraakt en de strijd tegen de regering van president Bashir is deels ontaard in banditisme. De JEM bleef echter overeind staan als gedisciplineerd en goed bewapend. In tegenstelling tot andere rebellengroepen leed de JEM niet onder interne verdeeldheid: de positie van Khalil Ibrahim was onomstreden.

Khalil Ibrahim, die rond de vijftig jaar is geworden, was een naaste medewerker van Soedans prominentste radicale islamitische leider, Hassan al-Turabi. Na de machtsovername in 1989 door Bashir en de moslimradicalen was hij deelstaatminister. Toen Bashir en Turabi in 1999 ruzie kregen, verliet hij de regering en Soedan en ging hij in Maastricht openbare gezondheid studeren. In 2001 gaf hij in Maastricht een verklaring uit waarin hij de JEM oprichtte.

Khalils belangrijkste bijdrage aan de politieke geschiedenis van Soedan is vermoedelijk het Zwarte Boek. Dit lijvige document werd mede door hem in 2000 geschreven en gedistribueerd in moskeeën. Het toonde aan hoe sinds Soedans onafhankelijkheid in 1956 systematisch de meerderheid van alle overheidsbanen voor Arabieren was gereserveerd. Deze vermeende discriminatie is een doorn in het oog van talrijke gemarginaliseerde gebieden van het land. De strijd in Darfur gaat met name tegen marginalisatie van de regio en de arabisering. De Darfuri zijn moslim en goeddeels Afrikaans, niet Arabisch of gearabiseerd.

Khalil Ibrahim was een religieuze radicaal. In de jaren tachtig was hij socialist geweest, daarna zag hij de radicale islam als voertuig om een sociaal rechtvaardige samenleving te vestigen. Tijdens de ‘heilige oorlog’ in het Afrikaanse Zuid-Soedan in de jaren negentig werkte hij samen met de regering en streed hij als militieleider tegen de zuidelijke opstandelingen van het Soedanese Volksbevrijdingsleger (SPLA). Na de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan eerder dit jaar en het uitbreken van nieuwe oorlogen in Noord-Soedan, leek de JEM als sterkste verzetsgroep de leiding te gaan nemen in een nieuw front tegen Bashir.